Uyuz

Halk arasinda ''Gidisik'' adi verilen hastalik, yalniz insanlarda yasayabilen ve gozle gorulmeyen boceklerde bulasan, cok kasintili bir hastaliktir.
Insandan insana; ayni yatakta yatmak gibi uzun sureli temasla veya carsaf, camasir gibi ortak kullanilabilen esyalarla bulasabilir. Ilk kez uyuz olanlarda kasinti 20 - 30 gun sonra, daha once gecirenlerde ise cok kisa surede ortaya cikar.
Kasintinin siddeti, yayginligi, gece artmasi ve ailesel ozelligi cok tipiktir. El parmak aralari, dirsekler, karin, kalca, cinsel organlar, memeler en cok yerlestigi bolgelerdir. Yogun kasinti izleri ve az sayida bocegin kazdigi tuneller gorelbilir.
Asiri kasinti, mikrop kapmalara veya egzama gelisimine neden olabilir. Bebeklerde ve bagisiklik sistemi zayif olan kimselerde, normalde tutmadigi sacli deri, avuc ici, ayak tabani gibi alanlarda yerleserek, daha siddetli olabilir. Her insanda hastaliga yakalanma olasiligi aynidir; fakat, ayni ev icerisinde cok sayida insanin yasadigi, yatili misafirligin sik oldugu kesimlerde yayilma daha hizli olur. Tedavisi cok zor olmasa da ugrastiricidir ve titiz bir uygulama gerektirir.
Birinci ilke; bir kisinin hasta oldugu bir evde herkesin tedavi olmasi, ikincisi ise bulasma kaynaklarinin dezenfeksiyonudur. Camasir ve carsaflar kaynatilabilir, kaynatilamayan esyalar, kizgin utuyle utulenebilir veya bir hafta insandan uzak kalacak sekilde, ����l veya plastik bir kapta saklanarak; insan disinda uzun sure yasayamayan boceklerin olmesi saglanir. Uzun arastirmalara karsin uyuzun igne veya hap seklinde, yaygin deyisle ''icten kesecek'' bir tedavisi bulunamamistir. Bu nedenle deriye surulerek bocekleri olduren ilaclar kullanilir. Uygulamada en onemli nokta, bocegin sevmedigi bas ve yuz disinda, ilaclarin tum vucuda onerilen araliklarla surulmesi ve tedavi suresi icinde bolgenin, ilacsiz kalmamasidir. Bu sure, ilaclara gore 12 - 72 saat olabilir. Onemli olan, erken donemde doktora basvurup; hastaligi, cevreye yayilmadan ve baska sorunlara neden olmadan denetim altina alabilmektir

UCuk

Ucuk, viruslerin etkisiyle olusan, kizarik bir zeminde minik su kabarciklari seklinde kendini gosteren, halk arasinda cok iyi taninan bir hastaliktir. Halk arasinda taninmak bir yana hangi nedenle ortaya ciktigi konusunda dahi yorumlar hemen yapilir: ''Kotu bir ruya gormussundur.'', ''Korktun mu?'', ''Guneste cok kalmayaydin.'', veya ''Kiz, yine malum zamanin mi?'' gibi. Bu yorumlarda kismen gercek payi da vardir. Genellikle bebeklik yasinda bulasan virusler, vucutta yerlesir ve direncin dustugu uygun zamanlari kollarlar.
Yukaridaki orneklerin hepsi gecerli olmasa da, organizmanin direncini dusuren atesli hastalik, asiri yorgunluk, asi sonrasi, stres vb. durumlarda hastalik halinde karsimiza cikar. Genellikle ilk bulasmada belirti olmaz, ancak yuz kiside bir ilk bulasma belirtileri gorulur, cok siddetli ve uzun surelidirler. Yineleyen ucuklarda yineleme sikligi, kisilere gore degisir. Bazilarinda yilda bir - iki kez cikarken bazilarinda ayda bir - iki kez olabilir. En sik agiz kenarinda gorulmekle birlikte agiz icinden, parmak ucuna kadar her yerde gorulebilir. Tedavi edilmezse bes ila yedi gunde kendiliginden gecer, fakat kasinti ve sizlama yaparak rahatsiz edebilir. Genellikle seyrek goruldugunde, yalnizca belirti varken yerel ilaclar uygulamak yeterli olur. Siddetli ve sik yineleyen sekillerde ise yerel tedavi yetmeyebilir ve agiz yollu ilaclar da eklenir. Cikisini onlemek ise olanaksiz gibidir, ancak aylarca ilac kullanilarak baskilanabilir ve sikligi azaltilabilir. Basit ucuk hastaliginin bir de kirmizi noktali tipi vardir. Cinsel iliskiyle bulasan ve dogal olarak cinsel organlarda gorulen bu tipte (Herpes Genitalis) genel ozellikler, digerine cok benzer. Bu tip ucuk, AIDS'in zuhurundan once en cok dedikodusu yapilan ve ayriliklara neden olan zuhrevi hastalik olma ozelligini tasimaktaydi. Bugun ise siradan bir hastalik durumuna dusmustur. Tedavi de benzer sekilde yapilir ve benzer sekilde etkisi zayiftir. Bu nedenle korunma one planda gelir.

Ketek'

Amerikan Gida ve Ilac Dairesi, "karaciger yetmezligine neden olur" uyarisiyla satilmasina izin verdigi 'Ketek' adli antibiyotigin yasaklanmasini istedi.

Ketek tartismasi ABD'de gecen Ocak ayinda basladi. Amerika'da 2004 yilinda ruhsat alan Ketek'le ilgili ilk karaciger rahatsizligi sikayeti 2006 Ocak ayinda geldi. Bu sikayetten sonra yapilan arastirmada ulke genelinde 5 karaciger vakasi saptandi. Yapilan ilk incelemelerde bu hastalarin ilaci kullanmadan once karaciger rahatsizligi olmadigi ortaya cikti. Butun mudahalelere ragmen hastalarin sikayetleri duzelmedi ve 4 hasta hayatini kaybederken, 1 hastaya ise karaciger nakli yapildi. 23 kiside de ciddi karaciger hasari tespit edildi.

Ketek'le ilgili sikayetleri degerlendiren Amerikan Gida ve Ilac Dairesi'nden (FDA) ilk aciklama 29 Haziran tarihinde geldi. Ketek'in prospektusunde karaciger yetmezligi yaptiginin yazilmasina karar verildi. FDA'in �lac Degerlendirme ve Arastirma Merkezi Baskani Dr. Steven Galson "Biz Ketek kullanan hastalara ve bu ilaci yazan doktorlara, karaciger sorunlarina bagli sikayet ve belirtilere karsi dikkatli olmalarini oneriyoruz. Bu turden belirti ve semptomlarla karsilasan hastalar Ketek kullanimini kesmeli" dedi. Ketek'in prospektusune uyari konulmasina ragmen ABD'de bu antibiyotigin tartismasi bitmedi.

Son olarak FDA de Ketek ile ilgili 'yeniden degerlendirme toplantisi' yapildi. FDA'in Ilac Yan Etki Bolumu, Ketek'in acil olarak yasaklanmasini istedi. Daha once Vioxx dahil 11 ilaci yasaklayan Ilac Yan Etki Bolumu Baskani Dr. David Graham "Ketek'in etkinligini, diger ilaclardan daha guclu veya emniyetli olduguna dair hicbir bilgimiz yok. Ilacin emniyetine gozu kapali bakiliyor. Bu gruptaki diger ilaclardan cok daha toksik ve derhal piyasadan kaldirilmasi gerekir" dedi.

VATAN

Saglikli gozler icin iyi beslenmek sart

YASLANMAYLA beraber ortaya cikan goz bozukluklarini onlemek icin belirlenmis kesin bir yol olmasa da beslenme bu sorunun onemli bir cozum ayagi. Vitamin eksikliginin katarakta yol actigi hayvanlar uzerinde yapilan deneylerle ortaya cikarilmis bir gercek. Vitamin C ve E, selenyum, beta karoten ve diger antioksidanlari iceren sebze, meyve ve tahil agirlikli beslenme, katarakti onlemek ve goz sagligi icin son derece onemli. Iyi bir diyetin goz sagligi icin faydali olduguna dair kesin bir kanit olmasa da zengin vitamin ve mineral icerel beslenme tarzinin katarakta karsi onleyici oldugunu soyleyebiliriz.

stres........

.

Stres hastalik nedeni
Cagin hastaligi olarak adlandirilan stres, gunumuzde bircok hastaligin da sebebi olarak gosteriliyor.ISTANBUL - Anadolu Saglik Merkezi�nden Psikiyatri Uzmani Banu Buyukkal, stresi ve stresle basa cikmanin yollarini anlatti.



Stres kisinin kendisine yuklenen asiri baskilara veya karsilamakta zorlanacagi maddi ve manevi taleplere verdigi olumsuz tepkir. Kisi icin itici guc olabilecek yapici baski veya zorlanma ile bu baski asiriya kactiginda ortaya cikan stres ve gerginlik birbirinden cok farklidir. Kotu bir kaza, olum, acil durumlar, afetler veya ciddi hastaliklar stres yaratabilir. Bunlarin yanisira isyerinde veya aile ortamindan kaynaklanan gundelik yasamla iliskili stresler de bulunur.

Bugunku zor yasam kosullarinda sakin ve dingin kalmak hic kolay degil. Herkes, hergun bir cok farkli bicimde stres yasiyor. Servis kacirmak, araba kullanirken yanlis yola girmek, trafikte takilip kalmak, evde sularin akmamasi, cocuklarin huysuzlugu vs. kisa sureli olmasi gereken stresler yaratir. Hatta o gunku islerin veya hafta sonu tatilini planlamak bile stresli olabilir.

Yasami tehdit eden hastaliklar, evlilikte siddetli gecimsizlik yada bosanma, iflas, isyerinde baski, issizlik gibi daha suregen stresler de bulunur. Iste bunlar, kiside gerginlik yaratip, varolan hastalik belirtilerine katkida bulunabilir. Hatta kendileri bazi hastaliklar yaratabilir.

Sagligin bozulmakta olduguna dair en yaygin belirtiler ise bas agrisi, uyku bozukluklari, yogunlasma guclugu, unutkanlik, sinirlilik, mide-bagirsak rahatsizliklari, is tatminsizligi, enerjisizlik, moralsizlik, cokkunluk ve kimi zaman panik ataklari seklini alan yogun kaygi seklinde siralanabilir. Bunlar tedavi gerektiren psikiyatrik bozukluklara donusebilir. Kiside onceden varolan astim, ulser, migren, artrit, urtiker, sedef, diyabeti hipertansiyon veya kalp sorunlari gibi bazi rahatsizliklar stres yuzunden alevlenebilir. Asiri zayiflamak ya da kilo almak soz konusu olabilir. Sigara ve alkol kullanimi ya da bagimliligi gelisebilir. Siddetli stresler, ozellikle yuksek tansiyonu olanlarda �inme� riskini de arttirir.

Stres sirasinda kadinlarla erkeklerin verdikleri tepkiler arasinda farklilik oldugu one surulur. Kadinlar daha disa vurumcu ve paylasimci yaklasabilirken, strese bagli olarak testeron duzeylerinde yukselme oldugu ortaya konmus olan erkekler daha dusmancil veya ice kapanik olabilmekte, �dovus ya da kac� yaniti verebilmekteler.

Arastirmalar, isle baglantili bazi stres etmenlerinin kiside daha fazla hastalanma riski olusturdugunu gosteriyor. Bunlar:
Kisinin sorumluluklarini ilgilendiren konulardaki kararlarda soz hakki olmamasi.
Kisinin kapasitesinin uzerinde is yukunun olmasi.
Calisanlar ve is verenler arasinda etkili bir iletisim olmamasi, catismari cozme yontemleri bulunmamasi.
Aileden uzun sureler uzakta kalinmasi.
Alinan maasin hakedilenden cok daha dusuk olmasi.
Kendi isini yurutenlerin ekonomik sikintilari veya teslim tarihine is yetistirme zorunluluklari.

Yaklasik bes insandan biri islerini, �cok stresli� veya �son derece stresli� seklinde tanimliyor. Yogun stres soz konusu oldugunda, kisi isinde veya aile ici rolunde gerekli performansi gosteremez. Hatta tumden islevsiz kalabilir. Artik hastalik belirtilerine yol acmis stres kisinin isini kaybetmesine, baskalarina bagimli hale gelmesine yol acabilir.

HASTA ETMESINE IZIN VERMEYIN
Stresle bas etmenin birinci sarti, unlu deyisteki gibi kisinin �degistirebileceklerini degistirme cesareti, degistiremeyeceklerini kabul etme ����neti ve ikisi arasindaki farki gorme bilgeligine� sahip olmasidir. Gundelik yasamda stresin sizi hasta etmesine izin vermemek icin sunlari yapmalisiniz:
Ortaminiza uygun gevseme yollari bulun.
Kendinize zaman ayirin.
Ailenizle iletisiminizi gozden gecirin.
Uykunuzdan odun vermeyin.
Dogru beslenin.
Spor ya da yuruyus yapin.
Dostlarinizla zaman gecirin.
Duygu ve dusuncelerinizi kagida dokun.
Evde ve is yerinizde gercek kapasitenizi gorup mantiksiz taleplere hayir demeyi ogrenin.
Onceliklerinizi belirleyin.
Stresle, sigara veya alkol icmek ya da kendinizi yemege vermek gibi sagliginizi bozacak yollarla bas etmeye kalkismayin.
Hastalik belirtileri ortaya cikmissa vakit gecirmeden bir uzmana danisin.


Is yasamindaki stres, cinsel yasami etkiliyor
Diyabet, hipertansiyon, damar hastaliklarinin yani sira erkeklerin stres nedeniyle de ereksiyon sorunu yasayabildikleri b

Adana - Asiri titiz, kuruntulu, her seyin kontrolu altinda olmasini isteyen erkek tiplerinde ereksiyon sorununun daha cok goruldugu bildirildi.

elirtildi.Diger hastaliklarin yaninda ereksiyon sorunlarina neden olan stresin, gunluk yogun is yuku altinda calisan, ekonomik sorunlarla mucadele eden erkeklerde etkili oldugunu belirten Selcuk Universitesi Meram Tip Fakultesi Uroloji Ana Bilim Dali Uyesi Prof. Dr. Talat Yurdakul, strese bagli ereksiyon sorununun, erkek tipleri ile de yakindan ilgili oldugunu vurguladi.Ozellikle asiri titiz, kuruntulu veya her seyin kontrolunde olmasini isteyen hirsli erkek tiplerinde daha fazla ereksiyon problemi goruldugunu anlatan Yurdakul, �Evde de stresin devam etmesi, bu bozuklugu kalici hale getirebilir. Iktidarsizlik riski 50 yasini gecen erkeklerde daha yuksek oranda goruluyor. Buna bir de stresli yasam eklenirse cinsel yasam ve isyeri basarisi birbirine bagli olarak bozuluyor� dedi.
Yurdakul, asiri sempatik ve heyecanli erkek tiplerinde de bu sorununun siklikla gorulebildigine isaret ederek, is yasaminda basarisizligi ve sonuclarini kabullenemeyen eriskin olamamis erkeklerde surekli inis-cikis gosteren duygusal ruh halinin, iktidarsizligi doguran nedenler arasinda oldugunu kaydetti.
Prof. Dr. Yurdakul, borsa gibi strese acik meslekler ile ekonomik belirsizligin hakim oldugu is kollarinda calisan erkeklerin de her yasta bu riski tasidiklarini dile getirdi. Bu tur nedenlerle yasanan olumsuz bir tek deneyimin bile erkekleri surekli baski altina alarak iktidarsizlik sorununu kalici hale donusturebilecegini anlatan Yurdakul, �Yasanan stresle bir kez basarisiz olan erkek, ozguven sorunu yasayarak kalici performans sikintisi cekmeye basliyor. Guven sorunu esten yardim istenerek ve karsilikli konusarak asilabilir. Ancak, Turk erkegi bu yonteme basvurmak yerine, stresi buyuterek genellikle sorunla yalniz bogusuyor� dedi.

ESLE ILETISIM
Stres yuklu mesleklerde gorevli erkeklerin esleri ile tatile cikarak stresin kaynagindan uzaklasmasinin sorunla mucadelede etkili olacagini ifade eden Yurdakul, soyle konustu: �Bu konuda esiyle birlikte uzman bir doktora giderek yardim isteyen erkek sayisi da cok az. Avrupa ve ABD�de de psikolojik nedenlerle iktidarsizligini gizleyen erkeklerin sayisi oldukca fazla. Bu tur ereksiyon bozukluklarinin cok cesitli psikolojik nedeni olabiliyor. Doktora basvurulmasi durumunda sorunu tum boyutlari ile aciklikla tartismak, yasanan dongunun kirilmasini ve normal cinsel yasama donulmesini saglayacaktir. Erkeklerin boyle donemlerde kesinlikle kendilerini cok iyi anlayacak, duygusal ve cinsel uyarici destegi verecek birisine ihtiyaci vardir.�

yaslanma

Milyonlarca kisi ilerleyen yaslarda demansa ugruyor

Bunamaya �cok erken� teshis yontemi Bilimadamlari ilk kez, bir kiside ileride demans (bunama) ortaya cikip cikmayacagini onceden belirlemenin yolunu bulduklarini soyluyor.

LONDRA - Lancet Noroloji Dergisi�nde yayimlanan arastirma bunamanin ortaya cikabilecegi risk faktorlerini belirlemeye yonelik. Bunlar arasinda obezite (asiri sismanlik) ve yuksek kolesterol de sayiliyor.


Ingiltere�de de yaklasik 750 bin, dunyada 24 milyonu askin kisinin bunamadan muzdarip oldugu ve rakamlarin gitgide arttigi biliniyor.

Yuksek tansiyon ve obezite gibi sorunlarin su ana dek kalp hastaligina yol actigi biliniyordu. Ancak simdi bu sorunlarla demans arasinda da baglantisi kuruldu.

20 YILA YAYILAN CALISMA
Finlandiya�da orta yas grubundan yaklasik bin 400 kisinin katilimiyla yapilan calismada, bu kisilerle ilgili temel veriler toplanmis, aradan 20 yil gectikten sonra, demans ve Alzheimer vakalarinin ortaya cikip cikmadigi incelenmisti.

Ekip bu sekilde yas ve dusuk egitim duzeyi gibi bildik unsurlarin yaninda yuksek tansiyon, yuksek kolesterol ve obezitenin de demansla baglantili oldugunu ortaya koydu.

Calismanin sonuclari dogrultusunda bir puan cizelgesi hazirlandi. Bu cizelge ile herhangi bir kisinin demans konusunda ne olcude risk altinda olundugu hesaplaniyor.

Risk faktorleri konusunda erkenden onlemler alinmasinin veya gerekli ilac tedavilerine basvurulmasinin ilerleyen yillarda demans riskini azalttigi belirtiliyor.

Uzmanlar bu sistemin gelistirilip daha hassas bir hale gelmesi gerektigini kabul ediyorlar.

Ancak yine de bu haliyle de hem hasta hem de doktorlar icin faydali bir yaklasim sundugu belirtiyorlar.

Alzheimer Arastirma Vakfi, insanlarin yasam tarzlarini degistirerek kalp hastaligi, beyin kanamasi ya da bunama gibi risklerden uzaklasmaya tesvik edilmesinin cok olumlu bir yaklasim oldugunu belir

ONEMLI:::Hasta Haklari...

DUNYA TABIPLER BIRLIGI HASTA HAKLARI BILDIRGESI

(LIZBON, 1981) Hekim, pratik, etik ve yasal tum zorluklarin bilincinde olarak, her kosulda vicdaninin sesini dinlemeli ve hasta icin en iyi olani yapmalidir. Asagidaki bildirge hekimlik mesleginin hastalara saglamayi amacladigi temel haklari icermektedir. Yasalar veya hukumet uygulamalarinin hastalarin bu haklarina uygun olmadigi durumlarda bu uygulamalari duzeltmeye veya ortadan kaldirmaya calismalidir.

1. Hasta, hekimini ozgurce secme hakkina sahiptir.
2. Hasta, hicbir dis etki altinda kalmadan ozgurce klinik ve etik kararlar verebilen bir hekim tarafindan bakilabilme hakkina sahiptir.
3. Hastanin, yeterli olcude bilgilendirildikten sonra onerilen tedaviyi kabul veya reddetme hakki vardir.
4. Hasta hekimden, tum tibbi ve ozel hayatina iliskin bilgilerin gizliligine saygi duyulmasini bekleme hakkina sahiptir.
5. Her hastanin onurlu bir sekilde olme hakki vardir.
6. Hasta, uygun bir dini temsilcinin yardimi da dahil olmak uzere, ruhi ve manevi teselliyi kabul veya reddetme hakkina sahiptir.

.................................................. .............




T.C. Saglik Bakanligi
Hasta Haklari Yonetmeligi

---

Amac, Kapsam, Dayanak, Tanimlar ve Ilkeler Madde 1-5

Saglik Hizmetlerinden Faydalanma Hakki Madde 6-14

Saglik Durumu Ile Ilgili Bilgi Alma Hakki Madde 15-20

Hasta Haklarinin Korunmasi Madde 21-23


Tibbi Mudahalede Hastanin Rizasi Madde 24-31


Tibbi Arastirmalar Madde 32-36

Diger Haklar Madde 37-41

Sorumluluk ve Hukuki Korunma Yollari Madde 42-47Son Hukumler Madde 47-51

.................................................. ...........

Hasta Haklari Hepimizin Ihtiyaci

---

Hazirlayan :Prof. Dr. Sukru Hatun
Kocaeli Universitesi Tip Fakultesi Cocuk Sagligi ve Hastaliklari Anabilim Dali

Bu yuzyilin basinda butun ozellikleri ile iki insan arasindaki iliski olarak yasanan ve dayanagini �guven� kavraminin olusturdugu hasta-hekim iliskisi, gunumuzde hastalari ve hekimleri kusatan saglik kuruluslarinin fabrika benzeri atmosferi icinde siradan bir iliski haline gelmek uzeredir. Hastalar, gelisen tip teknolojisi, giderek karmasiklasan saglik sistemi ve insancilliktan uzaklasan hekimlik karsisinda kendilerini gucsuz ve korunmaya muhtac hissetmektedir. Butun bunlarin ustune eklenen ve saglik hizmetlerini serbest piyasa dinamiklerine (paraya) terkeden gelismeler, hem hastalari, hem de hekimleri koseye sikistirmaktadir. Bu noktada, insanin onurunun ve butunlugunun korunmasini ve hastaya kisi olarak gosterilen sayginin artirilmasini amaclayan cabalara ihtiyac vardir. Bu cabalarin bir urunu olan hasta haklari son yillarda saglik hizmeti tartismalarinda onemli bir yer tutmaktadir.



Hasta Haklarinin Amaci: Once Saglikli Olma Hakki Hasta haklari, esas olarak insan haklarinin ve degerlerinin saglik hizmetlerine uygulanmasini ifade etmekte ve dayanagini insan haklariyla ilgili temel belgelerden almaktadir. Bir baska deyisle, insan olarak saygi gorme, kendi yasamini belirleme, guvenli bir yasam surdurme, ozel yasamda saygi gorme gibi ilkeler hasta haklarinin da temelini olusturmaktadir. Benzer sekilde, herkesin yeterli saglik bakimi ile sagliginin korunmasi ve mumkun olan en yuksek saglik duzeyine ulasmasi, temel insan haklari arasinda bulunmaktadir. Saglik hizmetlerinin herkes icin esit, ulasilabilir ve surekli olmasi ise, hasta haklarinin en onemli amacini olusturmaktadir. Hasta haklarinin gelistirilmesi icin gosterilen cabalarin diger amaclari sunlardir:



Hastalara saglik hizmetlerinden tam olarak yararlanma konusunda yardimci olmak ve sistemle ilgili sorunlarin olumsuz etkisini azaltmak.
Hastalarla saglik personeli arasindaki yararli iliskiyi desteklemek ve gelistirmek; ozellikle de hastalarin saglik hizmeti surecine daha aktif katilimini cesaretlendirmek.
Hasta kuruluslari, saglik personeli ve saglik yoneticileri arasindaki iletisim icin yeri firsatlar yaratmak, var olanlari guclendirmek.

Temel insan haklarinin korunmasini saglamak, basta cocuklar, psikiyatrik hastalar, yaslilar ve agir hastalar olmak uzere tum hastalara sunulan hizmetin insancillastirilmasini gelistirmek.


Hasta Haklarinin Kapsami ve Gelistirilmesi Hasta haklarinin kapsami bazi uluslararasi belgelerce belirlenmistir. Bunlardan ilki, Dunya Tabipler Birligi�nin 1981 yilinda kabul ettigi �Lizbon Hasta Haklari Bildirgesi�dir. Bu bildirgeye gore; hastanin hekimini ozgurce secme, hicbir baski altinda kalmadan karar verebilen hekim tarafindan bakilabilme, kendisine onerilen tedaviyi kabul veya reddetmeye, kendisiyle ilgili tibbi veya ozel bilgilerin gizliligine saygi duyulmasini beklemeye, onurlu bir sekilde olmeye, ruhi ve ahlaki teselliyi kabul veya reddetmeye hakki vardir. Bu bildirge esas olarak, hekim-hasta iliskisiyle ilgili hasta haklarini tanimlamakta; diger saglik personeli ile saglik kurumlari karsisinda hastalarin haklarini icermemektedir. Son yillarda hasta haklarinin ayrintili olarak yeniden tanimlanmasi icin cabalar yogunlasmis, 28-30 Mart 1994�te Amsterdam�da yapilan ve Dunya Saglik Orgutu Avrupa Burosu�nca duzenlenen toplantida �Avrupa�da Hasta Haklarinin Gelistirilmesi Bildirgesi� hazirlanmistir. Bu bildirgede hasta haklari alti ana baslikta toplanarak ayrintili olarak tanimlanmistir:


Saglik hizmetlerinde insan haklari ve degerleri,
Bilgilendirme,
Onay,
Mahremiyet ve ozel hayat,
Bakim ve tedavi,

Basvuru.
Ayni bildirgede hasta haklarinin gelistirilmesine yonelik asagida belirtilen stratejiler belirlenmistir:

Saglik kurumlarinin, saglik personelinin ve hastalarin sorumluluklari, yetkileri ve haklarina iliskin ozel yasa veya yonergeler hazirlanmasi,
Hasta ve saglik personeli gruplari arasinda iliski agi kurulmasi,
Hukumetlerin hasta haklari alaninda calisan kuruluslarin etkili olmasini saglamasi ve bu tur kuruluslarin kurulmasini desteklemesi,
Ulusal duzeyde yapilacak sempozyum ve konferanslar ile hasta haklari konusunda ortak duygu gelistirilmesi,
Medyanin katkisi ile hasta haklari konusundaki duyarliligi artirmak, yapici tartismalari uyarmak ve halki bilgilendirmek,

Hasta haklariyla ilgili degisik ulke deneyimlerini izlemek, degerlendirmek.


Hasta Haklarinin Korunmasi ve Yeni Egilimler

Hasta haklarinin dayanaklari ve korunmasi konusunda ulkeler arasinda onemli farkliliklar vardir. Genel olarak, etik yonergeleri, Tabip Birliklerinin yonergeleri, genel ve kisi hukukunu duzenleyen yasalar hasta haklarina dayanak olusturmaktadir.

Son yillarda hasta haklarinin tibbi etikten cok yasal duzenleme ile korunmasi yonunde bir egilim gorulmektedir. Bu egilim dogrultusunda Hollanda, Finlandiya ve Norvec gibi bazi Avrupa ulkelerinde hasta orgutlerinin de katilimiyla hasta haklari yasalari hazirlanmis ve yakin zamanda Hollanda Parlementosu boyle bir yasayi onaylamistir. Yine Hollanda�da Tabip Birligi ile Ulusal Hasta Orgutu, hasta ve hekimlerin sorumluluk ve haklari konusunda ortak calismalar yapmislardir. Bircok ulkede hasta orgutleri, hasta haklarinin tarafi olarak kabul edilmektedir. Hasta haklari, daha iyi saglik ortami icin hasta ve hekimlerin birlikte sahip cikmasi gereken haklardir. Ulkemizde bircok temel haklar gibi, hasta haklarinin kullanilamadigi bilinmektedir. Hasta haklari, genellikle hekim hatalari nedeniyle kamuoyunun gundemine girmekte, bu nedenle de gercek kapsami ile degerlendirilememektedir. Daha once anlatilan gelismeler dikkate alindiginda ulkemizde de hasta haklarinin saglik hizmetlerinin onemli bir destekleyici ogesi haline gelmesine yonelik kapsamli cabalara ihtiyac vardir.