ADDISON HASTALIGI:BOBREKUSTU BEZI YETERSIZLIGI
TEMEL BILGILER
TANIMLAMA
Bobrekustu bezinin primer hastaligina bagli yetersiz calismasi surumudur.Bobrek ustu bezinin tamaminin veya bir kisminin hasari nedeniyle olusur. % 80 vakada bagisiklik sisteminde bozukluk ana sebeptir. Tuberkuloz ikinci siradadir. AIDS, son yillarda artan nedenlerdendir
• Surrenal krizi- Bobrek ustu bezini yetmezliginin ani ve siddetle gelismesi sonucu olusan ciddi bir taplodur.
• Genetik: Genetik gecis ispatlanmistir.
• Yas: Her yasta gorulebilir
• Cinsiyet: Kadinlarda daha fazladir
BELIRTI VE BULGULAR
• Kuvvetsizlik
• Yorgunluk
• Kilo kaybi
• Tansiyon dusmesi
• Deride koyulasma
• Zayiflama
• Kusma
• Ishal
• Soguga toleransin azalmasi
NEDENLERI
•Bagisiklik sisteminde bozumaya bagli bobrek ustu yetmezligi
•Sebebi bilinmeyen bobrek ustu bezi yetersiz buyumesi
• Mantar hastaligi (histoplazmoz. blastomikozis)
• Sarkoidoz hastaligiinin bobrek ustu bezine sirayet etmesi
• Bobrek ustu bezi icine kanama
• Hemokromatozis hastaligi
• Ameliyatla her iki bobrek ustu bezinin alinmasi.
• Bobrek ustu bezi tumorleri
• Bazi hastaliklara(Tuberkuloz Sarkoidoz vs) bagli bobrek ustu bezinine protein tabiatinda madde birikmesi (Amiloidoz)
•AIDS
RISK FAKTORLERI
• Bagisiklik sisteminde bozukluga bagli Bobrek ustu yetmezliginde aile hikayesi vardir
• Uzun sure steroid kullanimi, ciddi infeksiyon, travma veya cerrahi islemler sonrasi
TANI
LABORATUAR
• Dusuk serum sodyumu (130 mEq/ L'den az)
• Yuksek serum potasyumu (5 mEq/l_'den fazla)
• BUN yukselir
• Kortizol duser, renin yukselir
• ACTH seviyesi yukselir
• Orta derecede notropeni
OZEL TESTLER
• Cosyntropin adli madde 0,25 mg damardan injekte edilir.Enjeksiyondan once ve sonra kortizol seviyesi olculur. Addison hastaliginda dusuk veya normal bulunur.
GORUNTULEME
• Batin bilgisayarli tomografisimde bobrek ustu bezlerinde anormal buyukluk veya kucukluk.
• Batin grafisinde bobrek ustu bezinin oldugu bolgede kireclenme odaklari.
• Gogus grafisi: kalp konturlarinin kuculmesi
TEDAVI
• Ayaktan tedavi hafi veya orta vakalrda yapilir
• Adrenal krizde hastaneye yatirmak sarttir.
GENEL ONLEMLER
. Adrenal yetmezligi, glukokortikoid ve mineralokortikoid ile tedavi edilir
AKTIVITE
Tolore edebildigi kadar
DIYET
Sodyumve Potasyum dengesi saglayacak diyet onerilir.
TERCIH EDILEN ILACLAR
• Hidrokortizon Fludrokortizon Prednisone gibi kortizon preparatlari kullanilir.
• Karaciger hastaligi olanlarda doz azaltilir.
• Kullanilan doz yavas yavas azaltilir
ONLEM / KACINMA
• Addison hastaliginin onlemi bilinmemektedir.
BEKLENEN GELISME VE PROGNOZ
• Uygun tedavide sonuclar iyidir
• Aktuf tuberkuloz ve mantar infeksiyonlarinda ilac tedavisi gerekir
29 Nisan 2007 Pazar
Onu kazalardan koruyun
Olasi kazalardan cocugunuzu nasil koruyabileceginizi ve guvenlik kurallarini biliyor musunuz?
Evinizin ve bulundugunuz ortamin guvenli hale getirilmesiyle cocugunuzun basina gelebilecek kaza riskini azaltabilirsiniz. Bebeklerin dogar dogmaz cevrelerini incelemeye basladiklarini ve her seyi merak edip incelemek, dokunmak istediklerini belirten uzmanlar, 'Biraz buyuyup emeklemeye ve yurumeye basladiklari zaman evin icinde kesif yapmaya baslarlar, butun odalari gezmek, her seye dokunmak, ellemek, bakmak isterler.
Her sey onlarin ilgi alanidir, ne yapacaklarini ve nereye gidip neye dokunacaklarini asla bilemezsiniz. Butun bunlardan dolayi yasadiginiz alani ve hatta bulundugunuz her alani bebeginiz ve cocugunuz icin guvenli hale getirmelisiniz' diyor.
Yalniz birakmayin
Evde fazla faaliyet ve telas oldugu saatlerde kaza olma riskinin daha fazla olduguna ve bu tur tehlikelerin cok olabilecegi saatleri belirleyip daha sakin ve dikkatli olunmasi gerektigine isaret eden uzmanlar, evin genelinde bebegin guvenligi icin dikkat edilmesi gereken hususlari su sekilde siraladi:
Balkona cikmasin
• Cocugunuzu hicbir zaman uzun sure yalniz birakmayin. Cok mesgul olsaniz bile daima onun nerede oldugunu ve nelerle mesgul oldugunu kontrol edin.
• Butun prizlere koruyucu kapak yerlestirin ve mumkun oldugu kadar mobilya ve esyalarla cocuklarin erisemeyecegi sekilde prizlerin onunu kapatin.
Kucuk elektrikli ev aletlerini prize takili olarak veya ortada birakmayin. Pencereleri ve balkon kapilarinin onunde cocuklarin ustune cikabilecegi iskemle veya baska bir esya birakmayin.
• Cocugunuzun hicbir zaman balkona tek basina cikmasina izin vermeyin.
• Yer dosemelerinizi fazla kayganlik vermeyen temizlik maddeleri ile temizlemeye calisin.
Arabada asla kucaginiza almayin.
• Cocugunuzu arabada her ne sebeple olursa olsun asla yalniz birakmayin.
• Cocugunuz arabada iken kesinlikle kontak anahtarini arabanin uzerinde birakip arabadan inmeyin.
• Kapilardaki cocuk emniyet kilitlerini kullanin.
• Araba koltugu ile olsa bile cocugu on koltuga kesinlikle oturtmayin. Araba kullanirken kesinlikle cocugu kucaginiza almayin. Arabada mutlaka oto koltugu kullanin.
• Kapilardaki cocuk emniyet kilitlerini kullanin. Arabadan indirirken dikkatli olun.
Evinizin ve bulundugunuz ortamin guvenli hale getirilmesiyle cocugunuzun basina gelebilecek kaza riskini azaltabilirsiniz. Bebeklerin dogar dogmaz cevrelerini incelemeye basladiklarini ve her seyi merak edip incelemek, dokunmak istediklerini belirten uzmanlar, 'Biraz buyuyup emeklemeye ve yurumeye basladiklari zaman evin icinde kesif yapmaya baslarlar, butun odalari gezmek, her seye dokunmak, ellemek, bakmak isterler.
Her sey onlarin ilgi alanidir, ne yapacaklarini ve nereye gidip neye dokunacaklarini asla bilemezsiniz. Butun bunlardan dolayi yasadiginiz alani ve hatta bulundugunuz her alani bebeginiz ve cocugunuz icin guvenli hale getirmelisiniz' diyor.
Yalniz birakmayin
Evde fazla faaliyet ve telas oldugu saatlerde kaza olma riskinin daha fazla olduguna ve bu tur tehlikelerin cok olabilecegi saatleri belirleyip daha sakin ve dikkatli olunmasi gerektigine isaret eden uzmanlar, evin genelinde bebegin guvenligi icin dikkat edilmesi gereken hususlari su sekilde siraladi:
Balkona cikmasin
• Cocugunuzu hicbir zaman uzun sure yalniz birakmayin. Cok mesgul olsaniz bile daima onun nerede oldugunu ve nelerle mesgul oldugunu kontrol edin.
• Butun prizlere koruyucu kapak yerlestirin ve mumkun oldugu kadar mobilya ve esyalarla cocuklarin erisemeyecegi sekilde prizlerin onunu kapatin.
Kucuk elektrikli ev aletlerini prize takili olarak veya ortada birakmayin. Pencereleri ve balkon kapilarinin onunde cocuklarin ustune cikabilecegi iskemle veya baska bir esya birakmayin.
• Cocugunuzun hicbir zaman balkona tek basina cikmasina izin vermeyin.
• Yer dosemelerinizi fazla kayganlik vermeyen temizlik maddeleri ile temizlemeye calisin.
Arabada asla kucaginiza almayin.
• Cocugunuzu arabada her ne sebeple olursa olsun asla yalniz birakmayin.
• Cocugunuz arabada iken kesinlikle kontak anahtarini arabanin uzerinde birakip arabadan inmeyin.
• Kapilardaki cocuk emniyet kilitlerini kullanin.
• Araba koltugu ile olsa bile cocugu on koltuga kesinlikle oturtmayin. Araba kullanirken kesinlikle cocugu kucaginiza almayin. Arabada mutlaka oto koltugu kullanin.
• Kapilardaki cocuk emniyet kilitlerini kullanin. Arabadan indirirken dikkatli olun.
Bebegin basini sicak tutun
Soguk kis gunlerinde bebekler, en fazla, vucuduna oranla daha buyuk olan ve koruyucu ozellikteki sacin bulunmadigi basindan isi kaybediyor. Bu yuzden giyimde baslik kullanilmasina ozen gosterilmesi gerekiyor.
AA-KONYA - Selcuk Universitesi Meram Tip Fakultesi Pediatri Ana Bilim Dali Ogretim Uyesi Prof. Dr. Rahmi Ors, yeni dogan bebeklerin, ozellikle 1 yasina kadar cok hassas olduklarini soyledi. Bebegin soguk alginligina bagli hastaliklara yakalanmamasi icin giyimine ozen gosterilmesi gerektigini vurgulayan Prof. Dr. Ors, ozellikle soguk kis aylarinda evden cikarilan bebeklerin, ani isi degisimi yuzunden bazi rahatsizliklara yakalanabilecegini bildirdi.
Bebeklerin kis giyiminde, evden disari cikarken oncelikle basina dikkat edilmesi gerektigini ifade eden Prof. Dr. Ors, sunlari kaydetti:
“Bebekler en fazla vucutlarina oranla buyuk olan basindan isi kaybeder. Koruyucu ozellikteki sacin bulunmamasi isi kaybini artirir. Bu nedenle kisin bebeklerde baslik kullanimina ozen gosterilmesi gerekir. Bastan isi kaybi onlendigi surece soguk alginligi riski azalir. Ayrica bebeklere yumusak, vucudu saran giysiler giydirilmelidir. Cok kalin tek giysi yerine, biraz daha ince, vucudu saracak sekilde iki kat giydirmek daha yararli olacaktir.”
EVDE ASIRI GIYDIRMEK TEHLIKELI
Bircok ailenin kis aylarinda bebegi usumemesi icin kat kat giydirdigini ve bunun da asiri terlemeye yol actigini belirten Prof. Dr. Rahmi Ors, asiri sivi kaybinin da bebek icin tehlikeli oldugunu soyledi.
Bebeklerin 6 aya kadar anne sutu disinda gida, sivi almadigi dusunuldugunde asiri sivi kaybinin bebekte ciddi sorunlara yol acabilecegini vurgulayan Prof. Dr. Ors, “Dusunun ki size bir bardak su iciyorlar ve battaniyeye sarilip oturuyorsunuz. Surekli terleme sonunda ne olursunuz? Bebek de surekli terleyecegi icin sivi kaybina bagli olarak olume kadar varan ciddi problemler yasanabilir” dedi.
Prof. Dr. Ors, bebekler icin ev sicakliginin 24-26 derece arasinda olmasi gerektigini, 30 derece ve uzerindeki sicakliklarin da bebek icin soguk kadar riskli olacagini bildirdi. Bazi ailelerin ise soguktan korumak icin bebeklerini kundakladigini belirten Prof. Dr. Ors, “Kundakla bebegi sarip sarmalamak da terleme sorununun yani sira kalca cikigina yol acabilir. Evde bebekler genellikle giysi acisindan rahat tutulmalidir” diye konustu.
AA-KONYA - Selcuk Universitesi Meram Tip Fakultesi Pediatri Ana Bilim Dali Ogretim Uyesi Prof. Dr. Rahmi Ors, yeni dogan bebeklerin, ozellikle 1 yasina kadar cok hassas olduklarini soyledi. Bebegin soguk alginligina bagli hastaliklara yakalanmamasi icin giyimine ozen gosterilmesi gerektigini vurgulayan Prof. Dr. Ors, ozellikle soguk kis aylarinda evden cikarilan bebeklerin, ani isi degisimi yuzunden bazi rahatsizliklara yakalanabilecegini bildirdi.
Bebeklerin kis giyiminde, evden disari cikarken oncelikle basina dikkat edilmesi gerektigini ifade eden Prof. Dr. Ors, sunlari kaydetti:
“Bebekler en fazla vucutlarina oranla buyuk olan basindan isi kaybeder. Koruyucu ozellikteki sacin bulunmamasi isi kaybini artirir. Bu nedenle kisin bebeklerde baslik kullanimina ozen gosterilmesi gerekir. Bastan isi kaybi onlendigi surece soguk alginligi riski azalir. Ayrica bebeklere yumusak, vucudu saran giysiler giydirilmelidir. Cok kalin tek giysi yerine, biraz daha ince, vucudu saracak sekilde iki kat giydirmek daha yararli olacaktir.”
EVDE ASIRI GIYDIRMEK TEHLIKELI
Bircok ailenin kis aylarinda bebegi usumemesi icin kat kat giydirdigini ve bunun da asiri terlemeye yol actigini belirten Prof. Dr. Rahmi Ors, asiri sivi kaybinin da bebek icin tehlikeli oldugunu soyledi.
Bebeklerin 6 aya kadar anne sutu disinda gida, sivi almadigi dusunuldugunde asiri sivi kaybinin bebekte ciddi sorunlara yol acabilecegini vurgulayan Prof. Dr. Ors, “Dusunun ki size bir bardak su iciyorlar ve battaniyeye sarilip oturuyorsunuz. Surekli terleme sonunda ne olursunuz? Bebek de surekli terleyecegi icin sivi kaybina bagli olarak olume kadar varan ciddi problemler yasanabilir” dedi.
Prof. Dr. Ors, bebekler icin ev sicakliginin 24-26 derece arasinda olmasi gerektigini, 30 derece ve uzerindeki sicakliklarin da bebek icin soguk kadar riskli olacagini bildirdi. Bazi ailelerin ise soguktan korumak icin bebeklerini kundakladigini belirten Prof. Dr. Ors, “Kundakla bebegi sarip sarmalamak da terleme sorununun yani sira kalca cikigina yol acabilir. Evde bebekler genellikle giysi acisindan rahat tutulmalidir” diye konustu.
3-4 Aylik Bebek Beslenmesi...
Meyve suyu ve puresi: Ilk verilecek ek gidadir. Oncelikle elma suyu(tercihen tatli) ile baslanir. Elma iyice yikandiktan sonra soyulur cam rendede rendelenir suzulerek soyu elde edilir. Ilk denemede 1-2 cay kasigi veriniz. Daha sonra her gun taze hazirladiginiz meyve suyunun miktarini arttirarak bir haftanin sonunda tam bir elmanin suyu verilebilir. Her hafta armut, mandalina, portakal, havuc, seftali gibi degisik meyve sulari denenebilir. Meyve sularina seker eklenmemelidir. Cilek gibi alerji yapma ihtimali yuksek olan meyveleri daha ileride veriniz. Ayni hafta icinde birden fazla meyve cesidi vermeyiniz. Dorduncu aydan itibaren muz dahil olmak uzere meyve purelerine baslanabilir.
Domates suyu: Domatesin kabuklari soyulup, ezilerek tel suzgecten gecirilir. Tulbent icinde sikilarak purtuksuz ve cekirdeksiz suyu alinir. Anne sutu alan bebeklerde 4-6. aylarda yapay beslenen bebeklerde daha erken baslanabilir.
Tarhana: Baharatsiz yapilan tarhana corbasi 4. aydan sonra cocuklara verilebilir. Bir silme yemek kasigi tarhana bir bardak su ile karistirilip kaynatilir, ilik olarak cocuga verilir.
Kuru Baklagiller: Et ve yumurta almayan aileler cocuklarina verebilirler. Kirmizi veya sari mercimek iyi pisirildigi taktirde bebek icin iyi protein kaynagi olurlar. Digerleri de dis zarlari alinarak iyi pisirilip verile bilir.
Mercimek Corbasi: cay bardagi mercimek, cay bardagi bulgur veya pirinc, yarim havuc, yarim su bardagi su ile yumusayincaya kadar pisirilir. Pisme suyu dokulmez. Tahta kasikla ezilerek kevgirden gecirilir. Kivami koyu olursa su ilave edilir ve yarim tatli kasigi bitkisel sivi yag konur. 4. aydan itibaren bir tatli kasigi ile baslamak suretiyle, 7 ayliktan itibaren gunde 3-4 yemek kasigi verilebilir. (miktar cocugun istegine gore ayarlanir) Mercimek sebze corbasinin icine koyularak da pisirilebilir.
Havuc Corbasi: 2 su bardagi suya bir yemek kasigi pirinc, 3 kucuk havuc eklenerek 45 dk. pisirilir. Ezilip suzgecten gecirilerek tekrar atese konulup istege gore 1 tatli kasigi irmik veya tereyagi-sivi yag eklenebilir.
Patates Puresi: 1 orta boy patates kabuguyla haslanir, soyulur ve ezilir. 2-3 dovulmus biskuvi ile karistirilarak tam sutle 150 ml. Tamamlanir. Cocuk tatli begeniyorsa seker veya meyve suyu ile tatlandirilabilir. Yapay beslene sut cocuklarina 3-4 aylikta anne sutu alanlarda 6-7. aylarda verilir.
Yumurta: su icine yumurta yikanip konur. Kaynama derecesindeki suda 10 dk. pisirilir. Aki ayrilarak sarisi verilir. Sarisi ya sutle ezilerek veya sadece ezilip yada sebze corbasiyla karistirilarak cocuga verilir. Aydan sonra aki birlikte verilir.
Kiyma: Hafif ateste kendi verdigi suyu cekene kadar pisirilip yukarda hazirlanan sebze corbasi ve diger corbalar icine katilarak bebege verilebilir. Kiyma en uygun et verme seklidir. Kofte: Iki kere cekilmis kiyma, az miktarda ekmek ici ve az tuzla iyice yogrulur. Kofteler dibi yaglanmis tavada kapali olarak pisirilir. Ilk baslarken ceyrek kofte ile baslanir, gittikce artar.
Tavuk eti, balik eti, karaciger vb. pisirilip kemiginden ve kilcigindan iyice ayrilir, ezilerek verilir veya sebze corbasinin icine eklenir.
Sutun Hazirlanisi: Inek sutunu ve sute ilave edilecek suyu en az 10 dakika ayri ayri kaynatiriz. Ilk bir ay ile dort ay arasinda iki birim sute bir birim su ilave ediniz. (40 ml sute 20 ml su) Dorduncu aydan sonra sutu sulandirmaya gerek yoktur. Her 100 ml sutun icine bir kesme seker veya bir tatli kasigi seker ilave ediniz. Bebeginizin kabizligi varsa bir cay kasigi zeytinyagi ilave edilebilir.
Sebze Corbasinin Hazirlanisi: En erken 3. aydan sonra baslanabilir. Bir orta buyuklukte patates, 1 kucuk havuc veya taze kabak kucuk olarak dograyiniz, 2 su bardagi su kaynama derecesine gelince malzemeler konulup yumusayincaya kadar pisirilir. Tel suzgecten hic ezmeden gecirilerek suyu alinir. Bir tatli kasigi irmikle 5 dk. kaynatilarak corba yapilir.
Ilik olan corbayi birkac cay kasigi miktarindan baslayarak veririz. Bebeginiz tolere ettigi surece miktari giderek arttiriniz ve tam bir ogun seklinde veriniz. Sebze corbasi bebege alistirildiktan sonra veya bir hafta verilip bir sorunla karsilasilmamissa; sulu sebze puresine gecilir. (Bir hafta icinde)
Sulu Sebze Puresi: Bir orta buyuklukte patates, bir kucuk havuc veya taze kabak kucuk olarak dograyiniz. 2 su bardagi su kaynama derecesine gelince malzemeler konulup yumusayincaya kadar pisirilir. Almaya yakin 1 yemek kasigi pirinc katilir (veya tatlandirmak icin irmik katilir). Atesten alinip ezilir, pure haline getirilir. Daha sonra 1 cay kasigi bitkisel sivi yag eklenir. Bundan tam ogun olarak verilir. Bu sebzeleri tolere ediyorsa daha sonraki donemlerde taze fasulye, mercimek, bezelye, domates, yesil yaprakli sebzeler (ispanak en son eklenir), gibi gidalarda tek tek eklenebilir. Cocuk buyudukce sebze corbasi seklinde yapilip daha koyu olarak hazirlanir. Katilan suyu ilerleyen aylarda et suyu, kemik suyu seklinde de yapilabilir. Bu corbanin icine 2 kez cekilmis ve pisirilmis dana kiymasindan bir yemek kasigi yedirmek yayarli olur.
Muhallebi: 5. aydan itibaren (ilk 4 ayda anne sutu almayan cocuklarda daha erken baslanabilir) sebze puresinde 1-2 hafta sonra baslanir. Genellikle aksamda tek ogun olarak verilir. Bir su bardagi soguk sute (bir kahve fincani su), muhallebinin hazirlanmasinda kullanilan sut ilk donemlerde sulandirilmali giderek sute gecilmelidir; bir tatli kasigi pirinc unu ilave ederek kisik ateste karistirarak pisiriniz. Pisirdikten sonra bir tatli kasigi seker ilave edebilirsiniz. 6-7. aylarda pirinc ununa yulaf, misir, bugday unlari eklenebilir.
Yogurt: Yogurt yapmak icin pastorize edilmis veya kaynatilmis sut ilimaya birakilir. Eli yakmayacak sicakliga gelince 100 ml (bir cay bardagi) yogurt eklenir. Sutun uzeri kapatilarak kalin bir ortu ile ortulur, ilik bir yerde 5-6 saat mayalandirilir. Bebeklere her gun taze yogurt verilir.
Ilk denemede birkac cay kasigi yogurt veriniz, her gun miktarini giderek arttiriniz. Eger bebeginiz yogurdu sevmezse daha once denediginiz meyvelerden birini icine koyabilirsiniz. Mumkun olursa yogurdu pekmezle beraber vermeye alistirmak kansizligi onlemede faydali olacaktir.
Ek Besin Verilirken Dikkat Edilecek Noktalar:
Ilk kez verilecek besinler acken denenmelidir.
Her yeni gidaya tek tek baslanmali ve cok az miktarda (bir cay kasigi)
verilmeli. Bebegin alimina uygun olarak 3-4 gun icinde miktari arttirilmalidir. Boylece besin maddesine alerjisi tespit edilebilir.
Bebek istemedigi bir besini almak icin zorlanmamalidir. 2-3 hafta sonra tekrar denenmelidir.
Ek gidalara tek ogun olarak baslanir. Bebek 6 aylik oldugunda anne sutune ek olarak gunde 2-3 ogun olarak verilebilir.
Ek gidalara gecerken once tekli grup (yogurt, meyve sulari) kullanilir, daha sonra coklu karisimlara (sebze corbasi, kabak dolmasi) gecilir.
Bebeklere dogal ve taze hazirlanmis besinler verilmelidir. Dondurulmus yiyecekler, konserve, kati maddeli hazir besinler verilmemelidir.
Bebek icin hazirlanan besinler 2 saat icinde tuketilmelidir.
Besinlerin hazirlanmasinda kaynamis su kullanilmalidir.
Tum besimler sadece kasik ile verilmelidir. Ek gidalarin verilmesinde biberon kullanilmamalidir.
Bebegin beslenmesinde kullanilan kaplar bir tencere icerisinde agzi kapatilmis olarak en az 5 dk. sure ile kaynatilmalidir. (malzemeler plastik olmamalidir)
Meyve-sebze purelerini hazirlarken vitaminlerin kaybolmamasi icin cam rende kullanilmalidir.
Ek gidalara baslama doneminde cocugun tuz ihtiyaci yoktur ve tuzsuz besinleri kolayca alabilir. Bu nedenle ilk bir yil icinde yiyeceklere tuz katilmamasi onerilir.
Beslenme saatleri hem anne hem de cocuk icin mutlu gecen anlar olmalidir. Anne rahat olmali acele etmemelidir, cocuk kusabilir.
ISHAL
Ulkemizde her yil binlerce cocuk ishal nedeniyle olmektedir. Ishal diskinin gunde altidan fazla ve sulu hale gelmesiyle ortaya cikan bir durumdur. Su ve tuz kaybina bagli olarak su belirtiler ortaya cikar:
Deride kuruma ve burusma,
Idrar azalmasi,
Agiz kurulugu, halsizlik, huzursuzluk, istahsizlik,
Gozlerde cukura kacma,
Sut cocuklarinda bingildakta iceri cokme,
Cok ciddi vakalar disinda ilac kullanimi tavsiye edilmez. Etkenin ne oldugu tespit edilmeden antibiyotik kullanilmamalidir. Gereksiz antibiyotik kullanimi barsak dengesini bozacagi icin bu gibi durumlarda mutlaka doktora basvurulmalidir.
Beslenme; ishalde -nedeni ne olursa olsun- vucuttan atilan su ve tuz kaybinin yerine konmasi gerekir. Bu nedenle erken tedavi (yani sivi alimi ve diyet) cocuk sagligi acisindan onemlidir. Bunun icin;
Anne sutune devam edilmeli
Yogurt ve tahillar gibi enerji veren, iyi emilen besinlerin yani sira meyvelerde eklenmelidir.
Cocugunuzu az ve sik araliklarla besleyiniz
Susuz kalmamasina dikkat ediniz
Bol bol O.R.S. (ishal icin ozel hazirlanmis sulandirilacak toz) veya kullanima hazir su-tuz karisimindan (sade, cilekli veya elmali) veriniz
Evde kendinizin yapabilecegi 4 su bardagi kaynatilmis ilik suya, 1 tatli kasigi sofra tuzu, 1 cay kasigi karbonat, 1 yemek kasigi beyaz toz seker ile hazirlanan karisimdan O.R.S. yerine yine sik araliklarla iciriniz. Bu hazirlanan karisim 24 saatte bir degistirilmelidir.
Cok sulu ishallerde; her sabah basi veya her diskilayistan sonra bir veya iki cay bardagi yukaridaki karisimlardan birini veriniz.
Yogurt, tuzlu ayran, yogurtlu corba veriniz.
Meyve olarak elma, muz, seftaliyi kullaniniz.
Ornek Yemek Listesi (Bir yas sonrasi icin)
Kahvalti: acik cay veya ihlamur, beyaz peynir, ekmek
Kusluk: tuzlu ayran veya meyve suyu (taze elma, seftali veya muz ezmesi evde yapilmali)
Oglen ve Aksam: bir kepce yogurt corbasi veya pirinc corbasi, yogurt, haslanmis patates, pirinc lapasi, elma, seftali veya muz, ekmek
Ikindi: tuzlu ayran.
Domates suyu: Domatesin kabuklari soyulup, ezilerek tel suzgecten gecirilir. Tulbent icinde sikilarak purtuksuz ve cekirdeksiz suyu alinir. Anne sutu alan bebeklerde 4-6. aylarda yapay beslenen bebeklerde daha erken baslanabilir.
Tarhana: Baharatsiz yapilan tarhana corbasi 4. aydan sonra cocuklara verilebilir. Bir silme yemek kasigi tarhana bir bardak su ile karistirilip kaynatilir, ilik olarak cocuga verilir.
Kuru Baklagiller: Et ve yumurta almayan aileler cocuklarina verebilirler. Kirmizi veya sari mercimek iyi pisirildigi taktirde bebek icin iyi protein kaynagi olurlar. Digerleri de dis zarlari alinarak iyi pisirilip verile bilir.
Mercimek Corbasi: cay bardagi mercimek, cay bardagi bulgur veya pirinc, yarim havuc, yarim su bardagi su ile yumusayincaya kadar pisirilir. Pisme suyu dokulmez. Tahta kasikla ezilerek kevgirden gecirilir. Kivami koyu olursa su ilave edilir ve yarim tatli kasigi bitkisel sivi yag konur. 4. aydan itibaren bir tatli kasigi ile baslamak suretiyle, 7 ayliktan itibaren gunde 3-4 yemek kasigi verilebilir. (miktar cocugun istegine gore ayarlanir) Mercimek sebze corbasinin icine koyularak da pisirilebilir.
Havuc Corbasi: 2 su bardagi suya bir yemek kasigi pirinc, 3 kucuk havuc eklenerek 45 dk. pisirilir. Ezilip suzgecten gecirilerek tekrar atese konulup istege gore 1 tatli kasigi irmik veya tereyagi-sivi yag eklenebilir.
Patates Puresi: 1 orta boy patates kabuguyla haslanir, soyulur ve ezilir. 2-3 dovulmus biskuvi ile karistirilarak tam sutle 150 ml. Tamamlanir. Cocuk tatli begeniyorsa seker veya meyve suyu ile tatlandirilabilir. Yapay beslene sut cocuklarina 3-4 aylikta anne sutu alanlarda 6-7. aylarda verilir.
Yumurta: su icine yumurta yikanip konur. Kaynama derecesindeki suda 10 dk. pisirilir. Aki ayrilarak sarisi verilir. Sarisi ya sutle ezilerek veya sadece ezilip yada sebze corbasiyla karistirilarak cocuga verilir. Aydan sonra aki birlikte verilir.
Kiyma: Hafif ateste kendi verdigi suyu cekene kadar pisirilip yukarda hazirlanan sebze corbasi ve diger corbalar icine katilarak bebege verilebilir. Kiyma en uygun et verme seklidir. Kofte: Iki kere cekilmis kiyma, az miktarda ekmek ici ve az tuzla iyice yogrulur. Kofteler dibi yaglanmis tavada kapali olarak pisirilir. Ilk baslarken ceyrek kofte ile baslanir, gittikce artar.
Tavuk eti, balik eti, karaciger vb. pisirilip kemiginden ve kilcigindan iyice ayrilir, ezilerek verilir veya sebze corbasinin icine eklenir.
Sutun Hazirlanisi: Inek sutunu ve sute ilave edilecek suyu en az 10 dakika ayri ayri kaynatiriz. Ilk bir ay ile dort ay arasinda iki birim sute bir birim su ilave ediniz. (40 ml sute 20 ml su) Dorduncu aydan sonra sutu sulandirmaya gerek yoktur. Her 100 ml sutun icine bir kesme seker veya bir tatli kasigi seker ilave ediniz. Bebeginizin kabizligi varsa bir cay kasigi zeytinyagi ilave edilebilir.
Sebze Corbasinin Hazirlanisi: En erken 3. aydan sonra baslanabilir. Bir orta buyuklukte patates, 1 kucuk havuc veya taze kabak kucuk olarak dograyiniz, 2 su bardagi su kaynama derecesine gelince malzemeler konulup yumusayincaya kadar pisirilir. Tel suzgecten hic ezmeden gecirilerek suyu alinir. Bir tatli kasigi irmikle 5 dk. kaynatilarak corba yapilir.
Ilik olan corbayi birkac cay kasigi miktarindan baslayarak veririz. Bebeginiz tolere ettigi surece miktari giderek arttiriniz ve tam bir ogun seklinde veriniz. Sebze corbasi bebege alistirildiktan sonra veya bir hafta verilip bir sorunla karsilasilmamissa; sulu sebze puresine gecilir. (Bir hafta icinde)
Sulu Sebze Puresi: Bir orta buyuklukte patates, bir kucuk havuc veya taze kabak kucuk olarak dograyiniz. 2 su bardagi su kaynama derecesine gelince malzemeler konulup yumusayincaya kadar pisirilir. Almaya yakin 1 yemek kasigi pirinc katilir (veya tatlandirmak icin irmik katilir). Atesten alinip ezilir, pure haline getirilir. Daha sonra 1 cay kasigi bitkisel sivi yag eklenir. Bundan tam ogun olarak verilir. Bu sebzeleri tolere ediyorsa daha sonraki donemlerde taze fasulye, mercimek, bezelye, domates, yesil yaprakli sebzeler (ispanak en son eklenir), gibi gidalarda tek tek eklenebilir. Cocuk buyudukce sebze corbasi seklinde yapilip daha koyu olarak hazirlanir. Katilan suyu ilerleyen aylarda et suyu, kemik suyu seklinde de yapilabilir. Bu corbanin icine 2 kez cekilmis ve pisirilmis dana kiymasindan bir yemek kasigi yedirmek yayarli olur.
Muhallebi: 5. aydan itibaren (ilk 4 ayda anne sutu almayan cocuklarda daha erken baslanabilir) sebze puresinde 1-2 hafta sonra baslanir. Genellikle aksamda tek ogun olarak verilir. Bir su bardagi soguk sute (bir kahve fincani su), muhallebinin hazirlanmasinda kullanilan sut ilk donemlerde sulandirilmali giderek sute gecilmelidir; bir tatli kasigi pirinc unu ilave ederek kisik ateste karistirarak pisiriniz. Pisirdikten sonra bir tatli kasigi seker ilave edebilirsiniz. 6-7. aylarda pirinc ununa yulaf, misir, bugday unlari eklenebilir.
Yogurt: Yogurt yapmak icin pastorize edilmis veya kaynatilmis sut ilimaya birakilir. Eli yakmayacak sicakliga gelince 100 ml (bir cay bardagi) yogurt eklenir. Sutun uzeri kapatilarak kalin bir ortu ile ortulur, ilik bir yerde 5-6 saat mayalandirilir. Bebeklere her gun taze yogurt verilir.
Ilk denemede birkac cay kasigi yogurt veriniz, her gun miktarini giderek arttiriniz. Eger bebeginiz yogurdu sevmezse daha once denediginiz meyvelerden birini icine koyabilirsiniz. Mumkun olursa yogurdu pekmezle beraber vermeye alistirmak kansizligi onlemede faydali olacaktir.
Ek Besin Verilirken Dikkat Edilecek Noktalar:
Ilk kez verilecek besinler acken denenmelidir.
Her yeni gidaya tek tek baslanmali ve cok az miktarda (bir cay kasigi)
verilmeli. Bebegin alimina uygun olarak 3-4 gun icinde miktari arttirilmalidir. Boylece besin maddesine alerjisi tespit edilebilir.
Bebek istemedigi bir besini almak icin zorlanmamalidir. 2-3 hafta sonra tekrar denenmelidir.
Ek gidalara tek ogun olarak baslanir. Bebek 6 aylik oldugunda anne sutune ek olarak gunde 2-3 ogun olarak verilebilir.
Ek gidalara gecerken once tekli grup (yogurt, meyve sulari) kullanilir, daha sonra coklu karisimlara (sebze corbasi, kabak dolmasi) gecilir.
Bebeklere dogal ve taze hazirlanmis besinler verilmelidir. Dondurulmus yiyecekler, konserve, kati maddeli hazir besinler verilmemelidir.
Bebek icin hazirlanan besinler 2 saat icinde tuketilmelidir.
Besinlerin hazirlanmasinda kaynamis su kullanilmalidir.
Tum besimler sadece kasik ile verilmelidir. Ek gidalarin verilmesinde biberon kullanilmamalidir.
Bebegin beslenmesinde kullanilan kaplar bir tencere icerisinde agzi kapatilmis olarak en az 5 dk. sure ile kaynatilmalidir. (malzemeler plastik olmamalidir)
Meyve-sebze purelerini hazirlarken vitaminlerin kaybolmamasi icin cam rende kullanilmalidir.
Ek gidalara baslama doneminde cocugun tuz ihtiyaci yoktur ve tuzsuz besinleri kolayca alabilir. Bu nedenle ilk bir yil icinde yiyeceklere tuz katilmamasi onerilir.
Beslenme saatleri hem anne hem de cocuk icin mutlu gecen anlar olmalidir. Anne rahat olmali acele etmemelidir, cocuk kusabilir.
ISHAL
Ulkemizde her yil binlerce cocuk ishal nedeniyle olmektedir. Ishal diskinin gunde altidan fazla ve sulu hale gelmesiyle ortaya cikan bir durumdur. Su ve tuz kaybina bagli olarak su belirtiler ortaya cikar:
Deride kuruma ve burusma,
Idrar azalmasi,
Agiz kurulugu, halsizlik, huzursuzluk, istahsizlik,
Gozlerde cukura kacma,
Sut cocuklarinda bingildakta iceri cokme,
Cok ciddi vakalar disinda ilac kullanimi tavsiye edilmez. Etkenin ne oldugu tespit edilmeden antibiyotik kullanilmamalidir. Gereksiz antibiyotik kullanimi barsak dengesini bozacagi icin bu gibi durumlarda mutlaka doktora basvurulmalidir.
Beslenme; ishalde -nedeni ne olursa olsun- vucuttan atilan su ve tuz kaybinin yerine konmasi gerekir. Bu nedenle erken tedavi (yani sivi alimi ve diyet) cocuk sagligi acisindan onemlidir. Bunun icin;
Anne sutune devam edilmeli
Yogurt ve tahillar gibi enerji veren, iyi emilen besinlerin yani sira meyvelerde eklenmelidir.
Cocugunuzu az ve sik araliklarla besleyiniz
Susuz kalmamasina dikkat ediniz
Bol bol O.R.S. (ishal icin ozel hazirlanmis sulandirilacak toz) veya kullanima hazir su-tuz karisimindan (sade, cilekli veya elmali) veriniz
Evde kendinizin yapabilecegi 4 su bardagi kaynatilmis ilik suya, 1 tatli kasigi sofra tuzu, 1 cay kasigi karbonat, 1 yemek kasigi beyaz toz seker ile hazirlanan karisimdan O.R.S. yerine yine sik araliklarla iciriniz. Bu hazirlanan karisim 24 saatte bir degistirilmelidir.
Cok sulu ishallerde; her sabah basi veya her diskilayistan sonra bir veya iki cay bardagi yukaridaki karisimlardan birini veriniz.
Yogurt, tuzlu ayran, yogurtlu corba veriniz.
Meyve olarak elma, muz, seftaliyi kullaniniz.
Ornek Yemek Listesi (Bir yas sonrasi icin)
Kahvalti: acik cay veya ihlamur, beyaz peynir, ekmek
Kusluk: tuzlu ayran veya meyve suyu (taze elma, seftali veya muz ezmesi evde yapilmali)
Oglen ve Aksam: bir kepce yogurt corbasi veya pirinc corbasi, yogurt, haslanmis patates, pirinc lapasi, elma, seftali veya muz, ekmek
Ikindi: tuzlu ayran.
Oksuruk kisin neden daha cok artar?
Kis aylarinda soguk alginligi sendromuna neden olan virus ve bakterilerin daha yaygin olarak havada bulundugunu belirten uzmanlar, bu mevsimde cocuklarda oksurugun daha sik goruldugune dikkat cekiyor.
Cocuk Sagligi ve Hastaliklari Uzmani Doktor Nilgun Gokyayla, "Genel olarak tum infeksiyonlara bagli oksuruklerde amacimiz oksurugu kesmek degil, oksuruge neden olan infeksiyonu ya da rahatsizligi gidermektir. Okul ortami ve toplu kapali yasam alanlari da virus ve bakterilerin uremesini arttiriyor" dedi.
Gokyayla, doktorlarin oksurugu tedavi etmedigini, oksurugun nedenlerini teshis edip ona gore tedavi sekli belirledigini ifade ederek sunlari soyledi: "Unutmamali ki her solunum yolu enfeksiyonundan sonra, 6-8 hafta kadar daha oksuruk devam edebilir. Oksurugu kesmek ailelerin hedefi olmamali. Altta yatan neden tedavi olunca, oksuruk de kendiliginden gececektir.”
Cocuk Sagligi ve Hastaliklari Uzmani Doktor Nilgun Gokyayla, "Genel olarak tum infeksiyonlara bagli oksuruklerde amacimiz oksurugu kesmek degil, oksuruge neden olan infeksiyonu ya da rahatsizligi gidermektir. Okul ortami ve toplu kapali yasam alanlari da virus ve bakterilerin uremesini arttiriyor" dedi.
Gokyayla, doktorlarin oksurugu tedavi etmedigini, oksurugun nedenlerini teshis edip ona gore tedavi sekli belirledigini ifade ederek sunlari soyledi: "Unutmamali ki her solunum yolu enfeksiyonundan sonra, 6-8 hafta kadar daha oksuruk devam edebilir. Oksurugu kesmek ailelerin hedefi olmamali. Altta yatan neden tedavi olunca, oksuruk de kendiliginden gececektir.”
Bebeginizi Sallayarak Uyutmayin
Annelerin bebeklerini uyutmak icin gelenekler ve yanlis bilgiler sonucunda ayaginda ya da salincakta hizli sallamasinin beyinde 'bebek sallama sendromu' denilen ciddi hasara yol acarak, beyin kanamalarina neden olabildigi bildirildi.
Bursa Acibadem Hastanesi Norosirurji Uzmani Prof. Dr. Kaya Aksoy, beyin kanamasinin, pek cok sebebe bagli olarak meydana gelebilecegini soyledi. Genel olarak beyin zarlari arasinda, beyin icerisinde veya kafatasi ile sacli deri arasindaki kanamalarin tumune birden beyin kanamalari denildigini ifade eden Aksoy, beyin kanamalarin en fazla travmaya ugramis olgularda goruldugunu bildirdi.
Travma sonrasi cilt altinda olusan kanamalarin ozellikle cocuklarda cok onemli sonuclar dogurabildigini vurgulayan Aksoy, “Cunku bunlar herhangi bir sekilde tedaviye ihtiyac gostermese bile, cocugun kan miktari az oldugu icin, cilt altiyla kafatasi arasinda biriken kanama cocukta kansizliga neden olabiliyor. O yuzden bu kanamanin miktarinin mutlaka saptanip cocuga kan takviye edilmesi gerekiyor” dedi.
BEBEK SALLAMA SENDROMU
Prof. Dr. Aksoy, bir baska kanama turunun de beynin son orta ve alt zari arasinda, su toplanmasi nedeniyle olusan kanamalar oldugunu dile getirerek, sunlari soyledi: “Bu durumda problem su toplanmasinin icerisine ufak kan sizmasi seklinde gorulebiliyor. Ozellikle ulkemizde annelerin bebeklerini uyutmak icin gelenekler ve yanlis bilgiler sonucunda ayaginda ya da bir ortu yardimiyla olusturulan salincakta hizli sallamasi beyinde 'bebek sallama sendromu' denilen ciddi hasara yol acabiliyor.
Bu durumlarda, beyin zarlarinin yirtilmasi, beyinle kafatasi kemikleri arasinda veya beynin en son zari arasindaki aski toplardamarlari denilen bolumlerin yirtilmasi sonucunda kanamalar olusabilir. Annelere cocuklarini bu sekilde sallamamalarini oneriyoruz. Sallamak cocugun beynini sallamakla esdegerdir. Cocuk sallanmadan da uykuya dalacaktir.”
Bursa Acibadem Hastanesi Norosirurji Uzmani Prof. Dr. Kaya Aksoy, beyin kanamasinin, pek cok sebebe bagli olarak meydana gelebilecegini soyledi. Genel olarak beyin zarlari arasinda, beyin icerisinde veya kafatasi ile sacli deri arasindaki kanamalarin tumune birden beyin kanamalari denildigini ifade eden Aksoy, beyin kanamalarin en fazla travmaya ugramis olgularda goruldugunu bildirdi.
Travma sonrasi cilt altinda olusan kanamalarin ozellikle cocuklarda cok onemli sonuclar dogurabildigini vurgulayan Aksoy, “Cunku bunlar herhangi bir sekilde tedaviye ihtiyac gostermese bile, cocugun kan miktari az oldugu icin, cilt altiyla kafatasi arasinda biriken kanama cocukta kansizliga neden olabiliyor. O yuzden bu kanamanin miktarinin mutlaka saptanip cocuga kan takviye edilmesi gerekiyor” dedi.
BEBEK SALLAMA SENDROMU
Prof. Dr. Aksoy, bir baska kanama turunun de beynin son orta ve alt zari arasinda, su toplanmasi nedeniyle olusan kanamalar oldugunu dile getirerek, sunlari soyledi: “Bu durumda problem su toplanmasinin icerisine ufak kan sizmasi seklinde gorulebiliyor. Ozellikle ulkemizde annelerin bebeklerini uyutmak icin gelenekler ve yanlis bilgiler sonucunda ayaginda ya da bir ortu yardimiyla olusturulan salincakta hizli sallamasi beyinde 'bebek sallama sendromu' denilen ciddi hasara yol acabiliyor.
Bu durumlarda, beyin zarlarinin yirtilmasi, beyinle kafatasi kemikleri arasinda veya beynin en son zari arasindaki aski toplardamarlari denilen bolumlerin yirtilmasi sonucunda kanamalar olusabilir. Annelere cocuklarini bu sekilde sallamamalarini oneriyoruz. Sallamak cocugun beynini sallamakla esdegerdir. Cocuk sallanmadan da uykuya dalacaktir.”
CocuK pSikoLoJiSi
Psikologa gitmek bir cok insan icin, tabu olma ozelligini halen koruyor. Anne-babalar cocuklarini psikologa goturmek icin defalarca dusunuyor, sorunlari cozmek icin cesitli yontemleri deniyor ve en son care olarak bir psikologa basvuruyor. Psikologa gitmeye karar verene kadar sorun iyice ilerliyor, bu da cozume ulasmayi guclestiriyor. Pek cok aile, ilkokuldan itibaren cocuklarinin egitimi icin ciddi bir butce ayiriyor, oysa cocuklar icin yapilacak yatirimin en buyugu ilk 6 yilda yapilmali, cunku kisilik gelisiminin yuzde yetmisbesi okul oncesi donemde tamamlaniyor. Bu donemlerden sonra cocugunuzu daha iyi kosullarda yasatabilirsiniz, ama daha saglikli ve mutlu, daha guvenli ve sosyal, daha zeki ve kendini gelistiren bir insan olmasina katkiniz cok azalir.
Hangi durumlarda psikologa gidilmeli?
Aileler psikologlara cocuklariyla ilgili asagidaki durumlar icin basvurabilir.
� Gelisim kontrolu icin
� Davranis ve uyum bozukluklari, hastaliklarin tedavisi, sakatliklar icin
� Aile ile ilgili sorunlar ve yasam degisiklikleri icin
� Psikolojiyle ilgili sorulara yanit icin
Gelisim kontrolu
Psikologa gitmek icin cocuklarin herhangi bir sorun yasamasini veya bir hastalik, davranis bozuklugu gelistirmesini beklemek yanlistir. 0-6 yas doneminde cocuklari, gelisim kontrolu yaptirmak icin duzenli araliklarla bir uzmana goturmek gerekir. Gelisim kontrolu seanslarina psikologun da onayiyla, anne-babalar, cocuk bakicilari veya cocukla iliskide olan diger aile buyukleri de katilabilir. Gelisim kontrolleri sayesinde anne-babalarin edinecekleri bilgiler asagidaki gibidir;
� Cocugunuzun gelisiminin normal olup olmadigini ogrenirsiniz. Gelisim kontrolu seanslarinda cocuklarin gelisimleri 5 grupta incelenir; fiziksel, hareket, dil, sosyal-duygusal, zeka gelisimi.
� Geriden gelen gelisim alanlarini ve bu alanlari desteklemek icin yapmaniz gerekenleri ogrenmis olursunuz. Psikologunuz size bu alani gelistirmenizi saglayacak egzersizler, oyun ve oyuncaklar onerecektir. Ornegin, siz cocugunuzun konusma problemi oldugunu ancak 18. ayda farkedebilirsiniz, ancak bir psikolog bunu 8-10 aylar arasi farkedip, dil gelisimini destekleyici egzersizlere agirlik vermenizi saglayabilir. Bu sekilde sorunlar cikmadan onleyebilirsiniz.
� Cocugunuzun gelisimini desteklemek icin neler yapabileceginizi ogrenirsiniz.
� Cocugunuzun zayif ve guclu yonlerini, egilimlerini ve bunlari gelistirme yollarini ogrenirsiniz.
� Cocugunuzla saglikli iletisim kurmayi ogrenirsiniz.
� Farkina varmadan yaptiginiz hatalari gorme ve duzeltme olanagi bulursunuz.
� Cocugunuzla oyun oynamayi ve ona herhangi bir seyi dogru yontemlerle ogretmeyi ogrenirsiniz.
� Spor, sanat veya bilimin herhangi bir dalina cocugunuzu saglikli bir sekilde yonlendirmeyi ogrenirsiniz.
� Yasina gore hangi oyun ve oyuncaklari tercih etmeniz gerektigini ogrenirsiniz.
� Cocugunuzun icinde bulundugu donemle ilgili gerekli bilgileri ve bu donemlerde dikkat etmeniz gereken konulari ogrenirisiniz. Ornegin; 8 ay civari yabancilardan korkma, 12 ay civari ozgurlugunu ilan etme, 18 ay civari tuvalet egitimine hazirlik vb.
� Ortaya cikabilecek olasi uyum ve davranis bozukluklari ve hastaliklari hizla teshis edebilme, onlem alabilme ve tedaviye baslayabilme olanagi bulursunuz.
Gelisim kontrollerine baslamak icin en ideal donem 6-8 aylar arasidir. Psikologlar gelisim kontrollerini farkli periyotlarla yapabilirler. Cocugun gelisimine gore seanslar daha sik yapilabilir. Ancak gelisimi normal cocuklar icin genellikle asagidaki program yeterli olmaktadir.
6 - 36 ay arasi 2 ayda bir gorusme
3 yas - 6 yas arasi 4 ayda bir gorusme
Davranis ve uyum bozukluklari, hastaliklar, sakatliklar
Aileler, yaygin gelisimsel bozukluklar, cinsiyet anomalileri ve kromozomal bozukluklar icin psikologlara basvurabilir. Ornegin, otizm, hiperaktivite ve dikkat daginikligi, down-sendromu, zeka geriligi, konusma bozukluklari, ogrenme guclukleri gibi hastaliklarin tedavisinde psikologlardan yardim alinabilinir. Bu hastaliklarda tibbi tedavi gerekliyse, psikologlar destek tedavi programlarini yuruturler. Bunun disinda bu hastaliklarin tanisinin konamadigi durumlar olabilir, ancak cocugun hastaliga egilimi vardir; bu durumlarda tibbi tedavi uygulanamaz ama bir psikologla duzenli calisarak, egzersiz yapilarak sorunu tamamen cozmek veya sorunun ilerlemesini engellemek mumkun olabilir.
Kaza sonucu ve dogustan olan sakatliklarda da, tibbi tedavilerin yani sira, psikolojik destek almak hem tedaviye uyumu artirir, hem de cocugun ve ailenin sorunla basacikmasini kolaylastirir. Bu tur sakatliklara ornek olarak, korluk, sagir ve dilsizlik, ortopedik sakatliklar, agir konusma bozukluklari vb. Verilebilinir.
Uyum sorunlari ve davranis bozukluklarinin tedavisinde cogunlukla psikolojik yardim tek basina yeterli olmaktadir. Bu sorunlar cok yaygindir ve bir cok aile bunlari yardim almayi gerektirir bir sorun olarak gormez. Anne-babalar genellikle, bu tip sorunlarin kendiliginden gecmesini bekler veya sorunu gidermek icin o kadar sagliksiz yontemler dener ki, sorun yer degistirerek baska bir forma girer veya buyuyerek cozulemez hale gelir. Uyum ve davranis bozukluklarina ornek olarak asagidaki sorunlari siralayabiliriz;
- Gece korkulari
- Fobiler
- Kaygi bozuklugu
- Parmak emme (bebeklik disinda)
- Tirnak yeme
- Ofke ve saldirganlik
- Altini islatma
- Diski kacirma veya tutma
- Kekemelik
- Tikler
- Yalan soyleme
- Calma
- Kardes kiskancligi
- Cinsel sorunlar ve masturbasyon
- Yeme bozukluklari
- Uyku bozukluklari
- Ice kapaniklik
- Asiri inatcilik
Ailelerin bu sorunlari cozmede yaptiklari en buyuk yanlislardan biri sorunu ortadan kaldirmaya calismaktir. Oysa, soruna yol acan sebebi ortadan kaldirmak gerekir. Yoksa sorun ya buyuyerek veya yeni bir sorun olarak bir sure sonra yeniden ortaya cikar. Ornegin tirnagini yiyen bir cocugu baski yoluyla veya cesitli cezalarla bu aliskanligindan vazgecirebilirsiniz, ancak tirnak yeme aliskanligina yol acan duygusal sebepler ortadan kalkmadikca sorun tekrarlar veya cocuk altina kacirma vb. Gibi yeni bir sorun gelistirir.
Aile ile ilgili sorunlar ve yasam degisiklikleri
Bosanma, aile bireylerinden birinin olumu, bakicinin degistirilmesi, sehir veya ev degisikligi, okula baslama, krese baslama, kardes dogumu ve annenin ise baslamasi gibi yasam degisiklikleri cocuklar icin onemli duygusal sorunlara yol acabiliyor. Yetiskinler gibi, cocuklar da bu tip degisimlerden farkli duzeylerde etkilenebiliyorlar. Bu degisimlerden once psikologa basvurarak cocuklarin bu degisime hazir olup olmadiklarino ogremekde ve hazir degillerse bu olaylarin cocuklara nasil anlatilabilecegi konusunda danismakta yarar vardir. Ozellikle bosanma ve kardes dogumu konularinda mutlaka birkac seanslik danismanlik alinmasi gerekir; bircok cocuk bu degisimlerden cok etkilenmektedir.
Psikolojiyle ilgili sorulara yanit
Aileler cocuklarinin psikolojilerine zarar vermeden bazi basit sorunlari cozebilmek icin de psikologlara basvurabilirler. Bu sorunlarin bir kismi basit onerilerle giderilebilir. Sagliksiz yontemlerle cozuldugunde ise yukarida sayilan uyum bozukluklarina veya duygusal sorunlara yol acabilir. Sorunlarin hepsinin cocukluk caglarinda ortaya cikmadigini, cocukluk donemlerinde yasanan olaylarin ve sagliksiz egitim yontemlerinin ergenlik ve yetiskinlik donemlerinde ortaya cikan sorunlara zemin hazirladigini da unutmamak gerekir. Ailelerin yanitlarini merak ettigi sorulara asagidaki ornekler verilebilir;
- Cocugumu krese hangi yasta gondermeliyim?
- Basini duvara vuruyor, nasil engel olabilirim?
- Yuzumuze vuruyor, bu davranisindan nasil vazgecirebilirim?
- Cok inatci, her dedigi yapilsin istiyor, ne yapabilirim?
- Yatagini ne zaman ayirmaliyim?
- Bana cok duskun, onu kendimden nasil uzak tutabilirim?
- Ders calismayi sevmiyor, nasil ders calismasini saglayabilirim?
- Okula gitmek istemiyor, ne yapmaliyim?
- Kardesine vurmasini nasil engellerim?
Psikologlarla ilgili yanlis bilgiler
Psikologlarin herkese uygulanabilen hazir receteleri vardir.
Psikologlarin sihirli degnekleri vardir; bir seansta sorunlari ortadan kaldirirlar.
Psikologlara herseyi anlatmaya gerkek yoktur, ailelerin sirlarini paylasmalari gerekmez.
Psikolaga gitmek icin hastalik gelistirmek gerekir.
Psikologlara sadece tedavi amaciyla gidilir, bir sorun yoksa ve hersey yolundaysa gidilmez.
Psikologlara danismanlik ve kontrol amaciyla gidilmez.
Psikologlar sizin farkedemediginizi farkedemez; sizin cocugunuzu sizden daha iyi taniyamaz.
alintidir
Hangi durumlarda psikologa gidilmeli?
Aileler psikologlara cocuklariyla ilgili asagidaki durumlar icin basvurabilir.
� Gelisim kontrolu icin
� Davranis ve uyum bozukluklari, hastaliklarin tedavisi, sakatliklar icin
� Aile ile ilgili sorunlar ve yasam degisiklikleri icin
� Psikolojiyle ilgili sorulara yanit icin
Gelisim kontrolu
Psikologa gitmek icin cocuklarin herhangi bir sorun yasamasini veya bir hastalik, davranis bozuklugu gelistirmesini beklemek yanlistir. 0-6 yas doneminde cocuklari, gelisim kontrolu yaptirmak icin duzenli araliklarla bir uzmana goturmek gerekir. Gelisim kontrolu seanslarina psikologun da onayiyla, anne-babalar, cocuk bakicilari veya cocukla iliskide olan diger aile buyukleri de katilabilir. Gelisim kontrolleri sayesinde anne-babalarin edinecekleri bilgiler asagidaki gibidir;
� Cocugunuzun gelisiminin normal olup olmadigini ogrenirsiniz. Gelisim kontrolu seanslarinda cocuklarin gelisimleri 5 grupta incelenir; fiziksel, hareket, dil, sosyal-duygusal, zeka gelisimi.
� Geriden gelen gelisim alanlarini ve bu alanlari desteklemek icin yapmaniz gerekenleri ogrenmis olursunuz. Psikologunuz size bu alani gelistirmenizi saglayacak egzersizler, oyun ve oyuncaklar onerecektir. Ornegin, siz cocugunuzun konusma problemi oldugunu ancak 18. ayda farkedebilirsiniz, ancak bir psikolog bunu 8-10 aylar arasi farkedip, dil gelisimini destekleyici egzersizlere agirlik vermenizi saglayabilir. Bu sekilde sorunlar cikmadan onleyebilirsiniz.
� Cocugunuzun gelisimini desteklemek icin neler yapabileceginizi ogrenirsiniz.
� Cocugunuzun zayif ve guclu yonlerini, egilimlerini ve bunlari gelistirme yollarini ogrenirsiniz.
� Cocugunuzla saglikli iletisim kurmayi ogrenirsiniz.
� Farkina varmadan yaptiginiz hatalari gorme ve duzeltme olanagi bulursunuz.
� Cocugunuzla oyun oynamayi ve ona herhangi bir seyi dogru yontemlerle ogretmeyi ogrenirsiniz.
� Spor, sanat veya bilimin herhangi bir dalina cocugunuzu saglikli bir sekilde yonlendirmeyi ogrenirsiniz.
� Yasina gore hangi oyun ve oyuncaklari tercih etmeniz gerektigini ogrenirsiniz.
� Cocugunuzun icinde bulundugu donemle ilgili gerekli bilgileri ve bu donemlerde dikkat etmeniz gereken konulari ogrenirisiniz. Ornegin; 8 ay civari yabancilardan korkma, 12 ay civari ozgurlugunu ilan etme, 18 ay civari tuvalet egitimine hazirlik vb.
� Ortaya cikabilecek olasi uyum ve davranis bozukluklari ve hastaliklari hizla teshis edebilme, onlem alabilme ve tedaviye baslayabilme olanagi bulursunuz.
Gelisim kontrollerine baslamak icin en ideal donem 6-8 aylar arasidir. Psikologlar gelisim kontrollerini farkli periyotlarla yapabilirler. Cocugun gelisimine gore seanslar daha sik yapilabilir. Ancak gelisimi normal cocuklar icin genellikle asagidaki program yeterli olmaktadir.
6 - 36 ay arasi 2 ayda bir gorusme
3 yas - 6 yas arasi 4 ayda bir gorusme
Davranis ve uyum bozukluklari, hastaliklar, sakatliklar
Aileler, yaygin gelisimsel bozukluklar, cinsiyet anomalileri ve kromozomal bozukluklar icin psikologlara basvurabilir. Ornegin, otizm, hiperaktivite ve dikkat daginikligi, down-sendromu, zeka geriligi, konusma bozukluklari, ogrenme guclukleri gibi hastaliklarin tedavisinde psikologlardan yardim alinabilinir. Bu hastaliklarda tibbi tedavi gerekliyse, psikologlar destek tedavi programlarini yuruturler. Bunun disinda bu hastaliklarin tanisinin konamadigi durumlar olabilir, ancak cocugun hastaliga egilimi vardir; bu durumlarda tibbi tedavi uygulanamaz ama bir psikologla duzenli calisarak, egzersiz yapilarak sorunu tamamen cozmek veya sorunun ilerlemesini engellemek mumkun olabilir.
Kaza sonucu ve dogustan olan sakatliklarda da, tibbi tedavilerin yani sira, psikolojik destek almak hem tedaviye uyumu artirir, hem de cocugun ve ailenin sorunla basacikmasini kolaylastirir. Bu tur sakatliklara ornek olarak, korluk, sagir ve dilsizlik, ortopedik sakatliklar, agir konusma bozukluklari vb. Verilebilinir.
Uyum sorunlari ve davranis bozukluklarinin tedavisinde cogunlukla psikolojik yardim tek basina yeterli olmaktadir. Bu sorunlar cok yaygindir ve bir cok aile bunlari yardim almayi gerektirir bir sorun olarak gormez. Anne-babalar genellikle, bu tip sorunlarin kendiliginden gecmesini bekler veya sorunu gidermek icin o kadar sagliksiz yontemler dener ki, sorun yer degistirerek baska bir forma girer veya buyuyerek cozulemez hale gelir. Uyum ve davranis bozukluklarina ornek olarak asagidaki sorunlari siralayabiliriz;
- Gece korkulari
- Fobiler
- Kaygi bozuklugu
- Parmak emme (bebeklik disinda)
- Tirnak yeme
- Ofke ve saldirganlik
- Altini islatma
- Diski kacirma veya tutma
- Kekemelik
- Tikler
- Yalan soyleme
- Calma
- Kardes kiskancligi
- Cinsel sorunlar ve masturbasyon
- Yeme bozukluklari
- Uyku bozukluklari
- Ice kapaniklik
- Asiri inatcilik
Ailelerin bu sorunlari cozmede yaptiklari en buyuk yanlislardan biri sorunu ortadan kaldirmaya calismaktir. Oysa, soruna yol acan sebebi ortadan kaldirmak gerekir. Yoksa sorun ya buyuyerek veya yeni bir sorun olarak bir sure sonra yeniden ortaya cikar. Ornegin tirnagini yiyen bir cocugu baski yoluyla veya cesitli cezalarla bu aliskanligindan vazgecirebilirsiniz, ancak tirnak yeme aliskanligina yol acan duygusal sebepler ortadan kalkmadikca sorun tekrarlar veya cocuk altina kacirma vb. Gibi yeni bir sorun gelistirir.
Aile ile ilgili sorunlar ve yasam degisiklikleri
Bosanma, aile bireylerinden birinin olumu, bakicinin degistirilmesi, sehir veya ev degisikligi, okula baslama, krese baslama, kardes dogumu ve annenin ise baslamasi gibi yasam degisiklikleri cocuklar icin onemli duygusal sorunlara yol acabiliyor. Yetiskinler gibi, cocuklar da bu tip degisimlerden farkli duzeylerde etkilenebiliyorlar. Bu degisimlerden once psikologa basvurarak cocuklarin bu degisime hazir olup olmadiklarino ogremekde ve hazir degillerse bu olaylarin cocuklara nasil anlatilabilecegi konusunda danismakta yarar vardir. Ozellikle bosanma ve kardes dogumu konularinda mutlaka birkac seanslik danismanlik alinmasi gerekir; bircok cocuk bu degisimlerden cok etkilenmektedir.
Psikolojiyle ilgili sorulara yanit
Aileler cocuklarinin psikolojilerine zarar vermeden bazi basit sorunlari cozebilmek icin de psikologlara basvurabilirler. Bu sorunlarin bir kismi basit onerilerle giderilebilir. Sagliksiz yontemlerle cozuldugunde ise yukarida sayilan uyum bozukluklarina veya duygusal sorunlara yol acabilir. Sorunlarin hepsinin cocukluk caglarinda ortaya cikmadigini, cocukluk donemlerinde yasanan olaylarin ve sagliksiz egitim yontemlerinin ergenlik ve yetiskinlik donemlerinde ortaya cikan sorunlara zemin hazirladigini da unutmamak gerekir. Ailelerin yanitlarini merak ettigi sorulara asagidaki ornekler verilebilir;
- Cocugumu krese hangi yasta gondermeliyim?
- Basini duvara vuruyor, nasil engel olabilirim?
- Yuzumuze vuruyor, bu davranisindan nasil vazgecirebilirim?
- Cok inatci, her dedigi yapilsin istiyor, ne yapabilirim?
- Yatagini ne zaman ayirmaliyim?
- Bana cok duskun, onu kendimden nasil uzak tutabilirim?
- Ders calismayi sevmiyor, nasil ders calismasini saglayabilirim?
- Okula gitmek istemiyor, ne yapmaliyim?
- Kardesine vurmasini nasil engellerim?
Psikologlarla ilgili yanlis bilgiler
Psikologlarin herkese uygulanabilen hazir receteleri vardir.
Psikologlarin sihirli degnekleri vardir; bir seansta sorunlari ortadan kaldirirlar.
Psikologlara herseyi anlatmaya gerkek yoktur, ailelerin sirlarini paylasmalari gerekmez.
Psikolaga gitmek icin hastalik gelistirmek gerekir.
Psikologlara sadece tedavi amaciyla gidilir, bir sorun yoksa ve hersey yolundaysa gidilmez.
Psikologlara danismanlik ve kontrol amaciyla gidilmez.
Psikologlar sizin farkedemediginizi farkedemez; sizin cocugunuzu sizden daha iyi taniyamaz.
alintidir
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)