SAFRA TASI HASTALIGI
Safra tasi; karacigerde yapilan safranin herhangi bir nedenle iceriginin (kimyasal yapisi) bozulmasi sonucu cogunlukla safra kesesinde veya safra kanallarinda cokelmesi sonucu olusur. Baslangicta camur seklini alan safra daha sonra daha da katilasarak safra tasi seklini alir. Safra tasi hemen hemen daima safra kesesinde olusur. Hastalarin yaklasik %10 unda beraberinde safra kanallarinda da tas bulunabilir.
Sikligi; Safra tasi hastaligi denince akla safra kesesi taslari gelir. Safra kesesi taslari toplumda sik gorulen bir hastaliktir. Ulkeden ulkeye degismekle beraber 40 yasini geckin, sisman ve dogum yapmis bayanlarin %10-15 inde safra kesesinde tas saptanabilir. Safra kesesi taslari kadinlar kadar olmasa da erkeklerde de sik gorulen bir hastaliktir.
Nedenleri: Yukarida da bahsedildigi gibi safranin kimyasal yapisinda ve safranin akiskanliginda degisiklige yol acan olaylar tas olusumuna yol acar. Bunlar cesitli enfeksiyonlar, bazi kan hastaliklari, beslenme aliskanliklari olarak siralanabilir.
Safra tasi olusumunda irsiyetin rolu var midir?
Bazi irklarda daha fazla gorulmesinden dolayi genetik (irsi) faktorlerin safra tasi olusumunda rol oynadigini dusundurmektedir.
Bulgular ve Teshis : Safra taslari, safra kesesinin calismasini ve yapisini bozdugundan dolayi ozellikle yemeklerden sonra hazimsizlik, karinda siskinlik, gegirme, karin agrisi gibi rahatsizliklara yol acar. Karin agrisi sag tarafta daha coktur ve kurek kemiginin altina yanisyabilir. Bilindigi gibi safra ozellikle yagli yemekleri sindirmek icin gerekli olan bir salgidir. Bundan dolayi bu tur yemeklerden sonra sikayetler daha da belirginlesir (Cikolata, yumurta ve yagli-kizartmali yiyecekler). Sarilik, ates ve ani baslayan ve de gecmeyen siddetli karin agrisi durumunda safra kesesinin iltihabi dusunulur. Bu tur sikayetleri olan hastalarda ultrasonografi adli bir cihazla safra kesesi ve safra yollarindaki taslar kolayca teshis edilebilir.
Safra Taslarinin Dogal Seyri: Safra kesesindeki taslar yillarca ve hatta omur boyu sessiz, hicbir sikayete yol acmadan kalabilecegi gibi bazi ek rahatsizliklara da yol acabilirler. Safra kesesini iltihaplandirarak delinmesine yol acabilir. Bu durum hayati tehlike yaratabilir. Safra kanallarini tikayarak sariliga sariliga ve kalici karaciger hastaliklarina (siroz gibi) yol acabilir. Pankreas bezini iltihaplandirabilir (Pankreatit). Bu bahsedilen komplikasyonlar seker hastaligi ve ateroskleroz (Damar sertligi) olan hastalarda daha buyuk onem tasir. Genel olarak safra kesesindeki taslarin ne zaman rahatsizlik verecegi onceden tahmin edilemez.
Safra Taslarinin Kanser ile Iliskisi: Safra taslarinin kansere yol actigi ispatlanmis degildir. Ancak her 100 safra tasi hastaliginda bir safra kesesi kanserine rastlanmaktadir.
Safra taslari ile birlikte olan sarilik ne ifade eder?
Safra kesesindeki taslar safra kanallarina duserek ve kanali tikayarak sarilik yapabilir. Bazen safra taslari safra kesesinden bagimsiz olarak safra kanallarinin kendisinde de olusabilir. Safra kesesindeki yarim cm’den kucuk taslar buyuk taslara gore daha kolay kanallarina duserek sorun yaratabilir (Kucuk taslar buyuk taslara gore daha tehlikelidir). Safra taslari safra kanallarinda iltihap yaparak ta sariliga yol acabilir. Safra taslara bagli sarilik genellikle siddetli degildir, gelip gecicidir ancak tekrarlar.
Safra Kesesi Taslarinin Tedavisi: Safra taslarinin ilac ile tedavisi yoktur. Tedavi ameliyatla yapilmaktadir. Ameliyatta; safra kesesinin tamami icindeki taslarla beraber alinmaktadir (kolesistektomi ameliyati). Safra kesesinin alinmasi sonraki yasam icin hic bir sikinti yaratmaz. Hicbir sikayete yol acmayan ve baska bir nedenle yapilan tahliller sirasinda tesadufen saptanan safra kesesi taslarinda ameliyat onerilemez. Ancak seker hastaligi varliginda ve/veya safra taslarinin kucuk ve cogul sayida olmasi durumunda hekim olasi riskleri de dikkate alarak ameliyat onerebilir.
Safra Kesesi Ameliyati Nasil Yapilir? Iki sekilde yapilir.1- Acik ameliyat tekniginde hastanin karini acilarak safra kesesi alinir. 2-Kapali ameliyat (Laparoskopik teknik) tekniginde karina 3-4 adet 1’er cm’lik delikler acilarak buradan sokulan aletler ile ameliyat gerceklestirilir.
Safra kanali taslari ile birlikte olan safra kesesi taslarinin tedavisi: Hastalarda sarilik veya bazi biyokimyasal tahlillerde anormallik vardir. Bu durumda ameliyattan once veya sonra (genellikle ameliyat once) agizdan sokulan isikli bir alet ile (endoskop) safra kanalindaki taslar basari ile alinir. Daha sonra kapali ameliyat teknigi safra kesesi de cikarilabilir.
Safra Kesesi Ameliyatinin Riskleri Nelerdir?Safra kesesi ameliyati ister acik yapilsin ister kapali yapilsin ozellikle acil sartlarda yapildiginda bazi riskleri (komplikasyonlar) vardir. Bu komplikasyonlarin orani %1-2 duzeyindedir. Bu komplikasyonlar;Yara yeri iltihabi, zaturre gibi akciger rahatsizliklari, idrar yolu iltihabi, damar iltihabi, kalp krizi ve safra yolu yaralanmalaridir. Suphesiz bunlardan en onemlisi safra yolu yaralanmasidir. Bu durumda ameliyattan sonra sarilik veya yaradan safra gelir. Bereket versin ki bu komplikasyonlar son derece nadir gorulmektedir.
Klinigimizdeki Karaciger ve Safra Yollari Cerrahi Birimi’nde safra taslarinin teshis ve her turlu tedavisi ogretim uyeleri denetiminde guven ve basari ile yapilmaktadir. Her yil yaklasik olarak 300-400 safra kesesi ameliyatinin yapildigi klinigimizde safra yolu yaralanmasi neredeyse hic gorulmemektedir. Bununla beraber herhangi bir nedenle dis merkezlerde olusan safra yolu yaralanmalarin tedavisi de basari ile gerceklestirilmektedir.
Safra kanallarinin yapisi (anatomisi) oldukca degisken olmasi ve onlarca degisik anomalilik olmasi nadir gorulen bir durum degildir. Bunlari ameliyattan once tespit mumkun de degildir. O nedenle cerrahin tecrubesi cok onemlidir.
12 Nisan 2007 Perşembe
Reflu Nedir ?
GASTROOZEFAGEAL REFLU
Mide iceriginin (asidinin) patolojik sekilde mideden ozefagusa (yemek borusuna) dogru geri kacisi gastroozefageal reflu dur. Hastalar gogus kafesinin arkasinda yanma (heartburn) sikayeti ile basvurabilirler. Bazen yemek borusunun arkasindaki yanmanin yani sira agza gidalarin ve aci suyun gelmesidir. Ozefageal reflu siklikla yemeklerden sonra olur.
Gastroozefageal reflu hastaligi tum dunyada oldugu gibi ulkemizde de siktir. Ulkemizde yapilan bir calismada toplumun %20 sinde gastroozefageal reflu hastaligi bulunmustur.
NEDENLERI NELERDIR?
Gastroozefageal reflu hastaliginin semptomlarinin (bulgularinin) kokeninde yemek borusunun uzun bir sure, fazla miktarda mide asidik icerigi ile temasi yatmaktadir.
Mide asidik iceriginin yemek borusu ile uzun sureli temasi yemek borusunda hasara yol acar ve bu da yanma hissine sebep olur. Normal olarak yemek borusunun alt ucundaki alt ozefagus sfinkteri dedigimiz kastan olusmus kapak benzeri bir yapi vardir. Bu yapi asidin yemek borusuna geri kacmasini onleyerek midenin icinde kalmasini saglar. Reflu hastaliginda ise bu sfinkter sik araliklar ile gevser ve mide asidik icerigi yemek borusuna geri kacar.
KOPMLIKASYONLARI NELERDIR?
Eger reflu tedavi edilmezse ciddi komplikasyonlarla seyredebilir. Ornegin yemek borusunda darlik, kanama ve mukozada prekanseroz(kanser oncesi ) bir takim degisikliklere (barrett ozefagusu) neden olabilir. Sizi ve doktorunuzu uyarmasi gereken semptomlar sunlardir;
1- Yutma guclugu (disfaji)
2- Kanama
3- Bogulma hissi, oksuruk, ses kisikligi
4- Kilo kaybi
Bircok hastadan asidin yukari gelmesi, yasam tarzi degisiklikleri ve ilaclarla kontrol edilebilir.
YASAM TARZI DEGISIKLIKLERI NELERDIR?
1- Sigara birakilmalidir. Tutun asidi dengeleyen koruyucu mekanizmalara zarar verir.Asit uretimini uyararak ve yemek borusu ile mide arasindaki kaslarin gevsemesine de yol acarak asit reflusune yol acar.
2- Gazli ve asitli iceceklerden uzak durulmalidir.
3- Alkol, cikolata,kafein, kahve, cay, yagli, baharatli yiyecekler ve domates gibi asidi arttiran yiyeceklerden kacinilmalidir.Kilo verilmesi onerilir.Yatmadan en az 3 saat once yemek sona erdirilmelidir.Yatagin bas ucunun kaldirilmasi gece boyunca asit reflusunu onleyecektir.Siki kemer ve giysilerden kacinilmalidir.
ILACLARLA TEDAVI
Gastroozefageal reflu hastaliginin organik bir sebebi vardir. Genelde sadece yasam tarzi degisikligi ile onlenemez gastroozefageal reflu hastaliginda medikal tedavi cok onemli bir yer tutar. Medikal tedavide yer alan anti asit grubu ilaclar yemek borusunu koruyarak ve mide asiditesini bastirarak tedaviye yardimci olurlar. Doktorunuzun onerisi ile alinir. Mide asidini bastiran H2 blokerleri ve proton pompa inhibitorleri denilen ilaclar da doktorunuzun ongorecegi dozlarda kullanilmalidir.
Medikal tedavi ile hastalarin cogunda gastroozefageal reflu hastaliginin bulgulari onlenebilir. Bu ilaclarin yani sira asidin yemek borusundan mideye asagi dogru gecisini kolaylastiran Prokinetik ilaclar da tedavide yer alirlar.
Mide iceriginin (asidinin) patolojik sekilde mideden ozefagusa (yemek borusuna) dogru geri kacisi gastroozefageal reflu dur. Hastalar gogus kafesinin arkasinda yanma (heartburn) sikayeti ile basvurabilirler. Bazen yemek borusunun arkasindaki yanmanin yani sira agza gidalarin ve aci suyun gelmesidir. Ozefageal reflu siklikla yemeklerden sonra olur.
Gastroozefageal reflu hastaligi tum dunyada oldugu gibi ulkemizde de siktir. Ulkemizde yapilan bir calismada toplumun %20 sinde gastroozefageal reflu hastaligi bulunmustur.
NEDENLERI NELERDIR?
Gastroozefageal reflu hastaliginin semptomlarinin (bulgularinin) kokeninde yemek borusunun uzun bir sure, fazla miktarda mide asidik icerigi ile temasi yatmaktadir.
Mide asidik iceriginin yemek borusu ile uzun sureli temasi yemek borusunda hasara yol acar ve bu da yanma hissine sebep olur. Normal olarak yemek borusunun alt ucundaki alt ozefagus sfinkteri dedigimiz kastan olusmus kapak benzeri bir yapi vardir. Bu yapi asidin yemek borusuna geri kacmasini onleyerek midenin icinde kalmasini saglar. Reflu hastaliginda ise bu sfinkter sik araliklar ile gevser ve mide asidik icerigi yemek borusuna geri kacar.
KOPMLIKASYONLARI NELERDIR?
Eger reflu tedavi edilmezse ciddi komplikasyonlarla seyredebilir. Ornegin yemek borusunda darlik, kanama ve mukozada prekanseroz(kanser oncesi ) bir takim degisikliklere (barrett ozefagusu) neden olabilir. Sizi ve doktorunuzu uyarmasi gereken semptomlar sunlardir;
1- Yutma guclugu (disfaji)
2- Kanama
3- Bogulma hissi, oksuruk, ses kisikligi
4- Kilo kaybi
Bircok hastadan asidin yukari gelmesi, yasam tarzi degisiklikleri ve ilaclarla kontrol edilebilir.
YASAM TARZI DEGISIKLIKLERI NELERDIR?
1- Sigara birakilmalidir. Tutun asidi dengeleyen koruyucu mekanizmalara zarar verir.Asit uretimini uyararak ve yemek borusu ile mide arasindaki kaslarin gevsemesine de yol acarak asit reflusune yol acar.
2- Gazli ve asitli iceceklerden uzak durulmalidir.
3- Alkol, cikolata,kafein, kahve, cay, yagli, baharatli yiyecekler ve domates gibi asidi arttiran yiyeceklerden kacinilmalidir.Kilo verilmesi onerilir.Yatmadan en az 3 saat once yemek sona erdirilmelidir.Yatagin bas ucunun kaldirilmasi gece boyunca asit reflusunu onleyecektir.Siki kemer ve giysilerden kacinilmalidir.
ILACLARLA TEDAVI
Gastroozefageal reflu hastaliginin organik bir sebebi vardir. Genelde sadece yasam tarzi degisikligi ile onlenemez gastroozefageal reflu hastaliginda medikal tedavi cok onemli bir yer tutar. Medikal tedavide yer alan anti asit grubu ilaclar yemek borusunu koruyarak ve mide asiditesini bastirarak tedaviye yardimci olurlar. Doktorunuzun onerisi ile alinir. Mide asidini bastiran H2 blokerleri ve proton pompa inhibitorleri denilen ilaclar da doktorunuzun ongorecegi dozlarda kullanilmalidir.
Medikal tedavi ile hastalarin cogunda gastroozefageal reflu hastaliginin bulgulari onlenebilir. Bu ilaclarin yani sira asidin yemek borusundan mideye asagi dogru gecisini kolaylastiran Prokinetik ilaclar da tedavide yer alirlar.
Cilt Hastaliklari
AFT Nedir?
Aft agiz icerisinde siklikla yanak ve dudak mukozasinda, dil uzerinde, yumusak damakta, farenkste, dis eti uzerinde gorulen solgun sari-kirmizi hale ile cevrili oldukca agrili ulserlesmis lezyonlardir. Toplumun %18-20 az ya da cok aft sorunu ile karsi karsiyadir. Bayanlarda daha siklikla rastlanir. Aft genellikle tek olarak seyretse de ayni anda birkac bolgede birden gorulebilmektedir.
Aftin olus nedenini belirlemek icin cesitli arastirma yapilmistir. Ancak aftin olusumunu hizlandirici ve seyrini kotulestirici bircok faktor faktor saptanmasina karsin olus nedeni tam olarak belirlenememistir.
Bu nedenle aft olusumunu hizlandiran ve iyilesmesini geciktiren faktorlerden bahsetmek mumkundur.
Aft olusumunda hangi faktorler onemlidir?
STRES
Gunumuzde migren, yuksek tansiyon ve gastrit gibi bircok hastaligin nedenleri arasinda kabul edilen stres aft olusmasinin en onemli nedenlerinden birisidir.
Hanimlarda premenstural gerginlik(adet oncesi donem) de aft olusumunu hizlandiran faktorlerdendir.
YIYECEKLER
Turuncgiller, sirke, tursu, patates cipsi, tuzlu ve baharatli cerezler gibi agiz mukozasini tahris edebilen yiyecekler aft olusumunu hizlandiran onemli faktorler arasinda sayilmaktadir.Bunlarin yani sira bazi bunyeler icin alerjik olabilen kara bugday, cavdar, arpa, cikolata, findik, kabuklu deniz hayvanlari, soya, domates, bazi patlican, elma, incir, peynir gibi yiyecekle.de aft olusumunu hizlandirirlar.
TRAVMA
Yanak dil dudak isirma, sert yiyeceklerin tahrisi ve yumusak olmayan dis fircalama islemleri ve iyi adapte olmayan protezlerin neden oldugu vuruklar aft icin uygun zeminin olusmasina yardimci olurlar.
DIS MACUNU
Dis macunlarinin temizleme ozelligini artirmak icin kopuk yapici olarak yapilarina katilan "sodyum lauryl sulhate" ( SLS ) mukoza hucrelerinin yikimini artiran tahris edici bir kimyasaldir. SLS bu ozelligi ile aft olusumu uzerine direkt etkili olan bir maddedir.
Ozellikle aft sorunu olan kisilerin kullanabilmesi icin gunumuzde daha az oranda (%1.25) SLS iceren dis macunlari uretilmektedir. (Tom's of Maine Natural Toothpaste , Oral-B Sensitive Fluoride
SISTEMIK HASTALIKLAR
Behcet Hastaligi: Genital ulser, konjuktivit, retinit, lokositoz gibi, bircok sistemik belirtiler yaninda agiz icerisinde olusan tekrarlayici aftlarla kendini gosteren bir hastaliktir.
Bircok malign ve otoummin hastaliklarla birlikte de tekrarlayici aftlar gorulebilmektedir.
DIGER NEDENLER
B12 vitamini ve demir noksanligi,sigara icme, tutun cignemenin gibi aliskanliklarin de aft olusumuna katkida bulunan onemli faktorler oldugu bilinmektedir.
Tedavi
Aftlar herhangi bir tedavi uygulanmasa da genellikle 7-10 gun sonra kendiliginden iyilesmektedir. Aft sorunu ile karsi karsiya olanlarin asagida siralanan islemlerden birini yada birkacini uyguladiklarinda daha rahat bir periyot gecirmeleri mumkundur:
Agriyi azaltmak ve iyilesme periyodunu kisaltmak icin:
Sicak, asidik ve tahris edici gidalardan kacinilmalir.
"2% hydrogen peroxide" solusyonuna batirilan pamuk yada gazli bez ile aft bolgesi temizlenebilir.
Su ile karbonat karisimindan hazirlanan ince yapili bir krem aft uzerine surulebilir.
Yarim bardak suya yarim kasik tuz ilavesi ile elde edilen solusyonla gunde uc kez gargara yapilabilir,
Yemeklerden once aft bolgesine "xylocaine" solusyonu ya da agiz icin hazirlanmis anestezik kremler uygulanabilir.
Aft uzerine uygulanacak "orabase", "Gly-oxide", "Cankaid","Ambesol" gibi agiz ici kremler uygulanabilir.
"sucralfate" tableti ilik suda eritip gargara yapilabilir.
Ozellikle afti baslangic asamasinda "tetrasiklin" tableti suda eriterek elde edilen solusyon ile gargara yapmak aftin fazla buyumesini engeller ve agriyi azaltir.
Gene aftin baslangic safhasinda bolgeye bir topikal steroid "%0.1 lik triamcinalone" uygulanmasi ya da steroidli bir gargara "betamethasone syrup" ile gargara yapmak aftin fazla buyumesini engeller ve agriyi azaltir.
"Chlorhexadine" gargaralar iyilesme periyodunu kisaltir.
"Tetrasiklin" surup la hazirlanan 12,500 unite "nystatin", 1.25 mg "diphenhydramine", ve 0.25 mg/m "hydrocortisone" karisimi 'shotgun' solusyonu olarak kullanilabilir.
Akne Vulgaris Sivilce
Akne ( Sivilce) derideki yag bezlerinin,erkeklik hormonu (Androjen) tarafindan uyarilmasi ile olusan,ici cerahat dolu veya siyah noktalar ihtiva eden,nadiren nedbe dokusu ile iz birakarak iyilesen bir deri hastaligidir.
Gorulme sikiligi:
Adolesanlarin yaklasik 100 %'u az ya da cok derecede etkilenir ancak, sadece% 15'i doktora basvurur.
Cinsiyet:
Erkek= Kadin (erkeklerde daha agir seyretme egilimi vardir.)
BELIRTI VE BULGULAR
• Kapali komedonlar (beyaz noktalar)
• Acik komedonlar (siyah noktalar)
• Kizariklik ve odemin eslik ettigi ya da etmedigi pustuller (kistler)
• Nedbe dokulari
• Lezyonlar, alin, yanak ve burun uzerinde ortaya cikar ancak sirt ve gogus ortasina kadar yayilabilir.
NEDENLERI
Erkeklik hormonu yag bezlerinin ucunun siyah noktalarla tikanmasina yol acan keratin dongusunu uyarirlar. Yag bezlerinin urettigi peynirsi madde (sebum) tikacin ardinda birikmeye baslar.Bakteri varliginda, biriken muhteva iltihaplanarak sivilce olusur.
RISK FAKTORLERI
• Ergenlik cagina giris.
• Erkek
• Bazi ilaclar( Dogum kontrol haplari,iodidler, bromidler, lityum, fenitoinler, kortizon)
• Temizleyici kremler, nemlendiriciler, yagli fondotenleri iceren birtakim yagli kozmetikler.
• Deri yuzeyinin herhangi bir sekilde kapatilmasi.
• Sicak , nemli iklimler
TEDAVI
• Siyah noktalarla tikanmis alanlarin bosaltilmasi
• Temizleme- yumusak bir sabunla gunde birkac defa hafifce yikamak yuzeyel yaglanmayi kontrol edecektir. Daha sik yikanmasi deriyi tahris eder.
• Yagsiz gunes koruyuculari- bazi tedavi olmayan vakalarda ultraviole isinlari ile bir miktar iyilesme saglanmakla birlikte, tedavide kuilanijan ilaclar Ultraviole ile ters etkilesim gosterir. Uzun donem Ultraviole ye maruz kalmak kalici deri hasarina neden olur.
DIYET
• Iyi beslenmeye yonelik oneriler
• Akneyi (Sivilceleri) iyileslirebilen ozel bir diyet tarii edilmemistir. Cikolata ve yagli yiyecekler akneyi(Sivilceleri) artirmazlar.
HASTANIN EGITILMESI
• Hastanin aknenin kesin bir tedavisinin olmadigini, tedavilerin sadece hastaligi ve lezyonlari kontrol altina almak icin yapildigini bilmesi onemlidir.
• Tum tedavi sekillerinde etkinin ortaya cikmasi en az 4 hafta surer.
• Topikal ajanlar yuzun kizarmasina ve kurumasina sebep olurlar, bu yuzden bir cok kisinin bu ilaclarin kullanimina devam etme konusunda tesvik edilmesi gerekir.
TERCIH EDILEN ILACLAR
• Ozellikle haifi derecedeki sivilcelerde deriye uygulanan krem ve losyonlar en iyisidir.
• Benzoyl peroxide % 5 kuru cilde gece yatarken surulur.
• Retinoik asid % 0,025 oranlarindaki konsantrasyonlardan baslayarak gece yatarken kuru cilde surulur. Jel formu da (Retinojel % 0,025, % 0.05)0 vardir ve oldukca kurutucudur. Baslangic asamasinda lezyonlarin artmasina neden olur.
• Kislik lezyonlara eritromisin yada Klindamisin % 2 solusyon uygulanmasi
• Tetrasiklin 250 mg gunde dort defa 7-10 gun kullanilmasi ve dozun en dusuk etkin doza kadar azaltilmasi.
GEBELIK:
• Akne lezyonlarinda remisyon ya da artisa sebep olabilir.
DIGER NOTLAR
• Akne (Sivilce), genellikle hasta icin, doktora ifade ettiginden daha ciddi bir sorundur
• Akne (Sivilce) zamanla geriler.
Aft agiz icerisinde siklikla yanak ve dudak mukozasinda, dil uzerinde, yumusak damakta, farenkste, dis eti uzerinde gorulen solgun sari-kirmizi hale ile cevrili oldukca agrili ulserlesmis lezyonlardir. Toplumun %18-20 az ya da cok aft sorunu ile karsi karsiyadir. Bayanlarda daha siklikla rastlanir. Aft genellikle tek olarak seyretse de ayni anda birkac bolgede birden gorulebilmektedir.
Aftin olus nedenini belirlemek icin cesitli arastirma yapilmistir. Ancak aftin olusumunu hizlandirici ve seyrini kotulestirici bircok faktor faktor saptanmasina karsin olus nedeni tam olarak belirlenememistir.
Bu nedenle aft olusumunu hizlandiran ve iyilesmesini geciktiren faktorlerden bahsetmek mumkundur.
Aft olusumunda hangi faktorler onemlidir?
STRES
Gunumuzde migren, yuksek tansiyon ve gastrit gibi bircok hastaligin nedenleri arasinda kabul edilen stres aft olusmasinin en onemli nedenlerinden birisidir.
Hanimlarda premenstural gerginlik(adet oncesi donem) de aft olusumunu hizlandiran faktorlerdendir.
YIYECEKLER
Turuncgiller, sirke, tursu, patates cipsi, tuzlu ve baharatli cerezler gibi agiz mukozasini tahris edebilen yiyecekler aft olusumunu hizlandiran onemli faktorler arasinda sayilmaktadir.Bunlarin yani sira bazi bunyeler icin alerjik olabilen kara bugday, cavdar, arpa, cikolata, findik, kabuklu deniz hayvanlari, soya, domates, bazi patlican, elma, incir, peynir gibi yiyecekle.de aft olusumunu hizlandirirlar.
TRAVMA
Yanak dil dudak isirma, sert yiyeceklerin tahrisi ve yumusak olmayan dis fircalama islemleri ve iyi adapte olmayan protezlerin neden oldugu vuruklar aft icin uygun zeminin olusmasina yardimci olurlar.
DIS MACUNU
Dis macunlarinin temizleme ozelligini artirmak icin kopuk yapici olarak yapilarina katilan "sodyum lauryl sulhate" ( SLS ) mukoza hucrelerinin yikimini artiran tahris edici bir kimyasaldir. SLS bu ozelligi ile aft olusumu uzerine direkt etkili olan bir maddedir.
Ozellikle aft sorunu olan kisilerin kullanabilmesi icin gunumuzde daha az oranda (%1.25) SLS iceren dis macunlari uretilmektedir. (Tom's of Maine Natural Toothpaste , Oral-B Sensitive Fluoride
SISTEMIK HASTALIKLAR
Behcet Hastaligi: Genital ulser, konjuktivit, retinit, lokositoz gibi, bircok sistemik belirtiler yaninda agiz icerisinde olusan tekrarlayici aftlarla kendini gosteren bir hastaliktir.
Bircok malign ve otoummin hastaliklarla birlikte de tekrarlayici aftlar gorulebilmektedir.
DIGER NEDENLER
B12 vitamini ve demir noksanligi,sigara icme, tutun cignemenin gibi aliskanliklarin de aft olusumuna katkida bulunan onemli faktorler oldugu bilinmektedir.
Tedavi
Aftlar herhangi bir tedavi uygulanmasa da genellikle 7-10 gun sonra kendiliginden iyilesmektedir. Aft sorunu ile karsi karsiya olanlarin asagida siralanan islemlerden birini yada birkacini uyguladiklarinda daha rahat bir periyot gecirmeleri mumkundur:
Agriyi azaltmak ve iyilesme periyodunu kisaltmak icin:
Sicak, asidik ve tahris edici gidalardan kacinilmalir.
"2% hydrogen peroxide" solusyonuna batirilan pamuk yada gazli bez ile aft bolgesi temizlenebilir.
Su ile karbonat karisimindan hazirlanan ince yapili bir krem aft uzerine surulebilir.
Yarim bardak suya yarim kasik tuz ilavesi ile elde edilen solusyonla gunde uc kez gargara yapilabilir,
Yemeklerden once aft bolgesine "xylocaine" solusyonu ya da agiz icin hazirlanmis anestezik kremler uygulanabilir.
Aft uzerine uygulanacak "orabase", "Gly-oxide", "Cankaid","Ambesol" gibi agiz ici kremler uygulanabilir.
"sucralfate" tableti ilik suda eritip gargara yapilabilir.
Ozellikle afti baslangic asamasinda "tetrasiklin" tableti suda eriterek elde edilen solusyon ile gargara yapmak aftin fazla buyumesini engeller ve agriyi azaltir.
Gene aftin baslangic safhasinda bolgeye bir topikal steroid "%0.1 lik triamcinalone" uygulanmasi ya da steroidli bir gargara "betamethasone syrup" ile gargara yapmak aftin fazla buyumesini engeller ve agriyi azaltir.
"Chlorhexadine" gargaralar iyilesme periyodunu kisaltir.
"Tetrasiklin" surup la hazirlanan 12,500 unite "nystatin", 1.25 mg "diphenhydramine", ve 0.25 mg/m "hydrocortisone" karisimi 'shotgun' solusyonu olarak kullanilabilir.
Akne Vulgaris Sivilce
Akne ( Sivilce) derideki yag bezlerinin,erkeklik hormonu (Androjen) tarafindan uyarilmasi ile olusan,ici cerahat dolu veya siyah noktalar ihtiva eden,nadiren nedbe dokusu ile iz birakarak iyilesen bir deri hastaligidir.
Gorulme sikiligi:
Adolesanlarin yaklasik 100 %'u az ya da cok derecede etkilenir ancak, sadece% 15'i doktora basvurur.
Cinsiyet:
Erkek= Kadin (erkeklerde daha agir seyretme egilimi vardir.)
BELIRTI VE BULGULAR
• Kapali komedonlar (beyaz noktalar)
• Acik komedonlar (siyah noktalar)
• Kizariklik ve odemin eslik ettigi ya da etmedigi pustuller (kistler)
• Nedbe dokulari
• Lezyonlar, alin, yanak ve burun uzerinde ortaya cikar ancak sirt ve gogus ortasina kadar yayilabilir.
NEDENLERI
Erkeklik hormonu yag bezlerinin ucunun siyah noktalarla tikanmasina yol acan keratin dongusunu uyarirlar. Yag bezlerinin urettigi peynirsi madde (sebum) tikacin ardinda birikmeye baslar.Bakteri varliginda, biriken muhteva iltihaplanarak sivilce olusur.
RISK FAKTORLERI
• Ergenlik cagina giris.
• Erkek
• Bazi ilaclar( Dogum kontrol haplari,iodidler, bromidler, lityum, fenitoinler, kortizon)
• Temizleyici kremler, nemlendiriciler, yagli fondotenleri iceren birtakim yagli kozmetikler.
• Deri yuzeyinin herhangi bir sekilde kapatilmasi.
• Sicak , nemli iklimler
TEDAVI
• Siyah noktalarla tikanmis alanlarin bosaltilmasi
• Temizleme- yumusak bir sabunla gunde birkac defa hafifce yikamak yuzeyel yaglanmayi kontrol edecektir. Daha sik yikanmasi deriyi tahris eder.
• Yagsiz gunes koruyuculari- bazi tedavi olmayan vakalarda ultraviole isinlari ile bir miktar iyilesme saglanmakla birlikte, tedavide kuilanijan ilaclar Ultraviole ile ters etkilesim gosterir. Uzun donem Ultraviole ye maruz kalmak kalici deri hasarina neden olur.
DIYET
• Iyi beslenmeye yonelik oneriler
• Akneyi (Sivilceleri) iyileslirebilen ozel bir diyet tarii edilmemistir. Cikolata ve yagli yiyecekler akneyi(Sivilceleri) artirmazlar.
HASTANIN EGITILMESI
• Hastanin aknenin kesin bir tedavisinin olmadigini, tedavilerin sadece hastaligi ve lezyonlari kontrol altina almak icin yapildigini bilmesi onemlidir.
• Tum tedavi sekillerinde etkinin ortaya cikmasi en az 4 hafta surer.
• Topikal ajanlar yuzun kizarmasina ve kurumasina sebep olurlar, bu yuzden bir cok kisinin bu ilaclarin kullanimina devam etme konusunda tesvik edilmesi gerekir.
TERCIH EDILEN ILACLAR
• Ozellikle haifi derecedeki sivilcelerde deriye uygulanan krem ve losyonlar en iyisidir.
• Benzoyl peroxide % 5 kuru cilde gece yatarken surulur.
• Retinoik asid % 0,025 oranlarindaki konsantrasyonlardan baslayarak gece yatarken kuru cilde surulur. Jel formu da (Retinojel % 0,025, % 0.05)0 vardir ve oldukca kurutucudur. Baslangic asamasinda lezyonlarin artmasina neden olur.
• Kislik lezyonlara eritromisin yada Klindamisin % 2 solusyon uygulanmasi
• Tetrasiklin 250 mg gunde dort defa 7-10 gun kullanilmasi ve dozun en dusuk etkin doza kadar azaltilmasi.
GEBELIK:
• Akne lezyonlarinda remisyon ya da artisa sebep olabilir.
DIGER NOTLAR
• Akne (Sivilce), genellikle hasta icin, doktora ifade ettiginden daha ciddi bir sorundur
• Akne (Sivilce) zamanla geriler.
Sinuziti balon cozdu
Turkiye`de 15 milyon sinuzit hastasi var. Bircok hasta ameliyat sonrasi uzun sure ise gidemeyecegini dusunup tedaviyi erteliyor. Yapilacak islemde beyin, goz hasari, kanama riski olabiliyor. Ulkemizde de uygulanan balon yontemiyle, sinusler 20 dakikada aciliyor. Ayni gun taburcu ediliyo Sinuzit ulkemizde 15 milyon insanin hayatini felc ediyor. Burun tikanikligi, halsizlik, yorgunluk, alin bolgesinde agri, horlama ve agzi acik uyuma sikayetleriyle kendini gosteren hastalik, ileri asamada mide, bagirsak ve akciger problemlerine yol aciyor. Buna ragmen bircok kisi ya ameliyat korkusundan ya da uzun sure ise gidememe endisesiyle tedaviyi erteliyor. Cunku, ameliyatin beyin, goz hasari ve kanama riski var. Oysa, gunumuzde sadece 20 dakikada uygulanan balonla sinuzit tedavisi ile bu sikintidan kurtulmak artik cok kolay... SISEN BALON SINUSU ACIYOR Kulak Burun Bogaz Hastaliklari Uzmani Op. Dr. Sureyya Seneldir, Amerika`da 1.5 yil, tum Avrupa`da da son 8 aydir yogun olarak uygulanmaya baslayan `balonla sinuzit tedavisini` anlatti: `Sinuslerimizin burnumuza acildigi bir kanal var. Bu kanal cesitli nedenlerle tikandiginda sinuslerin ici iltihaplaniyor ve boylece sikayetler basliyor. Sinuzit erken teshis edildiginde ilacla tedavi edilebilirken, gec donemde cerrahi yonteme basvuruluyor. Endoskopi yontemiyle yapilan ameliyatlarda ise saglam dokulara da zarar verilebiliyor. Beyin ve gozde hasar, kanama riski var. Ulkemizde 4 aydir uygulanan balonla sinuzit ameliyatinin en buyuk faydasi ise, sinusler acilirken cevre dokulara zarar verilmemesi. Sadece 20 dakika suren islem sirasinda burundan ince bir katater yardimiyla girilerek tikali sinuse ulasiliyor. Tipki kalp damarlarinin acilmasinda oldugu gibi, tikali bolgede de bir balon sisirilerek, sinusler aciliyor. Islemin ardindan hasta ayni gun taburcu ediliyor. Ertesi gun gunluk hayatina donebiliyor. Herhangi bir kesi acilmadigindan kanama riski de yok.` Ulkemizde Hacettepe Universitesi ve Istanbul`daki birkac merkezde uygulanan balonla sinuzit tedavisi yuzde 90 oraninda basari vaat ediyor. KIMLERE UYGULANMAZ? Balonla sinuzit tedavisi, et buyumesi ile birlikte sinuzit de bulunan hastalara, kucuk sinusleri tikali olanlara ve 17 yasindan kucuk kisilere uygulanmiyor.
Kucuk yaranin buyuk izdirabi
|
